Reportage

Langs de sluiproute van brievenbusfirma's

Waar zitten in Amsterdam al die belastingontwijkende brievenbusfirma's? Met een bustour probeert mensenrechtenorganisatie ActionAid ze uit de anonimiteit te halen. Maar het zit niet mee.

De dubbeldekker van ActionAid. Tourleider Lars Sörensen voert het woord via de megafoon.Beeld .

Het gevecht tegen multinationals die Nederland gebruiken als sluiproute voor belastingontwijking is als het gevecht van klein duimpje tegen de reus. De ouderwetse Britse dubbeldekker die mensenrechtenorganisatie ActionAid heeft gehuurd voor haar 'TaxTour' langs Amsterdamse brievenbusfirma's komt twee uur te laat door een lekke band.

Gesaboteerd, grapt tourleider Lars Sörensen van ActionAid, door Heineken, Starbucks, Coca-Cola, The Rolling Stones of Google. Die en duizenden andere internationale bedrijven, verscholen achter natuurstenen gevels of een statig grachtenpand, maken gebruik van Nederland als belastingparadijs.

Maar hoewel de toch al anonieme gevels van de trustbedrijven en accountantskantoren net zo anoniem blijven vanwege de ingekorte tour, blijft de boodschap van ActionAid onveranderd. Belastingontwijking is misschien legaal,'maar niet normaal'.

Achtergestelde positie

ActionAid is het vooral te doen om de achtergestelde positie van ontwikkelingslanden. Landen zoals Malawi, luidt hun standpunt, worden benadeeld in hun ontwikkeling omdat bedrijven geen belasting betalen. Bijvoorbeeld de Australische mijnbouwer Paladin, met een brievenbus in de Bijlmer, wist volgens onderzoek van ActionAid ruim 40 miljoen dollar weg te sluizen uit Malawi. Van dat geld hadden zeker 11 duizend verpleegsters kunnen werken, berekende de organisatie.

Er is geen tijd meer om langs Paladin te rijden of de Amsterdamse Zuidas, waar Google in 2011 ruim 2 miljard euro belasting wist te 'ontwijken' via de 'Double Irish Dutch Sandwich': Nederland - Ierland - Nederland - Bermuda langs brievenbusfirma's in al deze landen wordt het verdiende geld geleid. De uitleg van het project volgt noodgedwongen nabij de parking van Station Sloterdijk, in het restaurant van een hotel dat de aanwezige pers en geïnteresseerden opvangt.

Intertrust

Ook het grootste trustkantoor van Nederland, Intertrust, wordt niet met een bezoek vereerd. Al was er vermoedelijk weinig te zien geweest van het bedrijf, waar ook een rockband als AC/DC is ondergebracht. Intertrust doet sowieso geen uitspraken over zijn klanten. De informatie komt uit Het Belastingparadijs, een boek van de ook aanwezige Quote-journalist Henk Willem Smits.

Smits klaagt tijdens zijn betoog niet de brievenbusfirma's aan, maar vooral de Nederlandse overheid. Google en andere ontwijkers kunnen dat immers alleen maar doen door het gespreide bedje van belastingregels, opgesteld door het ministerie van Financiën.

'Goedkoop'

Hetzelfde geldt voor andere overheidsorganen, stelt André Nagelmaker, voorzitter van belangenvereniging Holland Quaestor, die het woord voert namens de financiële dienstverleners, waar ook de brievenbusfirma's onder vallen. 'Multinationals doen niets anders dan wat een gewone huizenbezitter doet met zijn hypotheekrenteaftrek. Ze profiteren van de regels die er zijn', licht Nagelmaker telefonisch toe.

Nagelmaker vindt het daarom wat 'goedkoop' om te blijven spreken over Nederland als belastingparadijs. De regels zijn namelijk aangescherpt en zijn belangenvereniging is al gestart met een keurmerk voor de sector. Op dit moment worden allerlei Nederlandse trustmaatschappijen getoetst op hun transparantie en naleving van de wet 'niet alleen de letter, maar ook de geest'. Volgens Nagelmaker is er een belangrijke rol weggelegd voor overheden wereldwijd. Alleen als landen hun belastingsystemen op elkaar afstemmen, zal belastingontwijking stoppen.

De Nederlandse overheid kan nog een flinke duit in dat zakje doen, meent Gijs Verbraak van ActionAid als de bus eindelijk rijdt. De dubbeldekker wipt even langs trustmaatschappij SitCo van Coca-Cola en een dependance van whiskymerk Johnnie Walker.

Maar de belangrijkste plek is de zwarte kubus van de Nederlandse belastingdienst achter Sloterdijk, volgens Verbraak de ultieme 'TaxTopper'. De Belastingdienst staat volgens hem symbool voor de Nederlandse overheid die met veel kleine regeltjes en geringe medewerking belastingontwijking in de hand werkt. 'Nederland moet verantwoordelijkheid nemen, en wel nu.'

Aanvullingen en verbeteringen: In een eerdere versie van dit artikel stond ten onrechte dat The Rolling Stones en U2 zijn ondergebracht bij de Nederlandse brievenbusfirma Intertrust. Beide bands hebben een ander brievenbuskantoor aan de Herengracht 566.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden