Aleid Wolfsen, voorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens.
Aleid Wolfsen, voorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens. © ANP

Landelijke zwarte lijst van oplichters en fraudeurs komt er (nog) niet

Een nationale zwarte lijst van fraudeurs en oplichters krijgt vooralsnog geen groen licht van de Autoriteit Persoonsgegevens.

Organisaties als werkgeversvereniging VNO-NWC en bedrijven als creditcarduitgever ICS willen bestaande zwarte lijsten samenvoegen in een Nederlandse Fraudeinfodesk. Daarmee moet het mogelijk worden om een fraudeur die wordt geweerd door bijvoorbeeld de banken vervolgens ongehinderd kan toeslaan in een andere sectoren, bijvoorbeeld bij een transportbedrijf of webwinkel.

De Autoriteit Persoonsgegevens voert al gesprekken over zo'n Fraudeinfodesk met initiatiefnemer Stichting Aanpak Financieel Economische Criminaliteit in Nederland (Safecin). Wat de bezwaren precies zijn wil woordvoerster Inger Sanders van de privacywaakhond niet zeggen. 'Dit is een lopende zaak.' Wel geeft zij aan dat de voorgestelde zwarte lijst 'niet voldoet aan de wetgeving en eisen waar een protocol aan moet voldoen.'

Zwarte lijsten

Uit onderzoek is gebleken dat in Nederland jaarlijks voor 4 miljard euro wordt gefraudeerd

In een aantal branches, van detailhandel en horeca tot financiële instellingen, wordt al gewerkt met zwarte lijsten. Die zijn wel al goedgekeurd (en dus toegestaan) door de Autoriteit Persoonsgegevens. Sanders: 'Organisaties moeten kunnen aantonen waarom deze gegevensverwerking, die enorme inbreuk maakt op het grondrecht op privacy, gerechtvaardigd en noodzakelijk is. Dat kan immers leiden tot uitsluiting van deze mensen, bijvoorbeeld van krediet.'

In Groot-Brittannië bestaat al sinds 1988 zo'n verzamellijst van fraudeurs. Dit nationale frauderegister (CIFAS) zou jaarlijks voor meer dan een miljard euro aan fraudes voorkomen. Veiligheidsexpert Erik te Brake van VNO-NCW denkt dat een Fraudeinfodesk naar Brits model 'ettelijke honderden miljoenen euro's' aan schade kan voorkomen. 'Uit onderzoek is gebleken dat in Nederland jaarlijks voor 4 miljard euro wordt gefraudeerd. Als we daar een flink deel van kunnen wegnemen, dan moeten we dat doen.'

Het gevaar bestaat dat bedrijven voor eigen rechter gaan spelen

Het plan voor de Fraudeinfodesk is twee jaar geleden bedacht door voormalig officier van justitie Fred Speijers, vertelt woordvoerder André Vermeulen van de Fraudehelpdesk, die betrokken is bij het initiatief. 'Als fraudespecialist gebruikte hij bij justitie al een vergelijkbaar systeem.' Het plan werd vervolgens ontwikkeld met steun van het ministerie van Veiligheid. Bedrijven als KPN, Wehkamp en Atradius steunen het project 'en de gesprekken met Bol.com zijn vergevorderd. Op een fraudecongres afgelopen maandag bleken tientallen andere bedrijven ook geïnteresseerd.'

Hoogleraar cybersecurity Marianne Junger van de Universiteit Twente is al begonnen met onderzoek naar de mogelijke opbrengsten van het samenbrengen van de kleinere zwarte lijsten. 'De vraag is daarbij vooral of fraudeurs zich beperken tot één bedrijfssector of niet. Uit het Engelse initiatief blijkt al dat 56 procent van de fraudeurs in meerdere sectoren actief is. We zijn het nog aan het onderzoeken, maar het zou mij verbazen als dat in Nederland heel anders zou zijn.'

Bits of Freedom, organisatie voor internetvrijheid, denkt dat er 'grote risico's' kleven aan zo'n nationale zwarte lijst. 'Het gevaar bestaat dat bedrijven voor eigen rechter gaan spelen', zegt David Korteweg, onderzoeker bij de stichting. 'Ondernemingen, niet rechters, bepalen dat je fraudeur bent.  Wij hebben nog tal van  vragen: krijg je bijvoorbeeld te horen dat je op de lijst komt? Is er hoor en wederhoor? Kom je er ooit weer af? Uit het Engelse voorbeeld is al gebleken dat plaatsing hele grote gevolgen kan hebben voor een individu.'