REPORTAGE

Land van brede rivieren wordt land van bits en bytes

De Nederlandse startup-wereld is aan een grote inhaalslag bezig. Investeerders staken afgelopen jaar een recordbedrag in jonge techbedrijven van Hollandse bodem. 'De volgende Google kan prima uit Nederland komen.'

Land van brede rivieren wordt land van bits en bytes Beeld null
Land van brede rivieren wordt land van bits en bytes

Wie binnenkomt in het grachtenpand van Rockstart op de Herengracht 182 in Amsterdam hoort daar het zachte geroezemoes van de nieuwe tijd. Daar zitten twintigers en dertigers aan de tafels, op de banken, in de keuken, en praten met elkaar of met hun laptop, in het Nederlands, Engels of Chinees. Het is bijna een cliché, het knusse kosmopolitisme van zo'n startup-huiskamer. Een incubator, een couveuse: hier worden nieuwe schattige bedrijfjes geboren.

Maar er staat nu niemand aan de tafelvoetbaltafel, niemand bij het dartboard. Wie je ook spreekt, hier aan de gracht, of elders in Amsterdam, elders in Nederland en in de rest van de wereld: ze zeggen dat de Nederlandse startup-wereld volwassen aan het worden is. Het speelkwartier is voorbij.

500 miljoen

Het afgelopen jaar staken investeerders opgeteld een record van zo'n 500 miljoen euro in Nederlandse startups, zo rekende techblog Startupjuncture uit. Daarmee komt Nederland ongeveer op dezelfde hoogte als voorbeeldland Zweden. En naar verhouding in de buurt van het Verenigd Koninkrijk, de Europese koploper, waar beginnende bedrijfjes in de eerste helft van 2014 een miljard euro ophaalden.

Het meeste geld ging naar bedrijven met namen die lang niet iedereen wat zeggen. Troetelwebsites als Peerby en Blendle haalden het nieuws met injecties van een paar miljoen euro, maar het grote geld ging naar de grote jongens achter de schermen. Mendix: 25 miljoen. Elasticsearch: 56 miljoen. Adyen: 200 miljoen. Dat laatste bedrijf, opgericht in 2006, wordt al als 'eenhoorn' gezien, een zeldzaam sprookjesdier met een waarde van ruim een miljard euro.

'De volgende Google of Uber kan prima uit Nederland komen, daar twijfel ik niet aan', zegt de Amsterdamse investeerder Alexander Ribbink, voormalig bestuurder van TomTom, die met oud-topman Ben Verwaayen bezig is een investeringsfonds op te richten van 150 miljoen euro. 'Je ziet nu een groep startups opstaan die op het hoogste niveau kunnen meespelen.'

Wijntjes mentaliteit & proeflokaal

'Er heerste tot een aantal jaren geleden een sfeer van gezellig een startup beginnen, met vooral het doel om op een scooter door Amsterdam te kunnen rijden en op vrijdagmiddag wijntjes te drinken', zegt Michiel Kotting van Accel Partners, een befaamd investeringsfonds uit Silicon Valley dat eerder aan de wieg stond van bedrijven als Facebook en cloudopslagbedrijf Dropbox. 'Dat was niet de mentaliteit om internationaal succes te hebben.'

Accel investeert jaarlijks meer dan 130 miljoen euro in Europese startups, maar liet tot voor kort de ondernemingsplannen uit de polder aan zich voorbij gaan. 'Ze waren vaak ondermaats', zegt Kotting. Als Nederlander vond ik het jammer om te zien, maar in vergelijking met andere Europese techregio's hadden de startups hier nog een inhaalslag te maken.'

Vorig jaar heeft Kotting namens Accel voor het eerst in diens vijftienjarige aanwezigheid op het Europese continent een investering in Nederland gedaan: 10 miljoen euro in het in Assen gevestigde onlineveilinghuis Catawiki. 'Ik voorspel dat in Nederland nu hetzelfde gaat plaatsvinden als in Zweden enkele jaren geleden', zegt Kotting. Uit dat land zijn in korte tijd een aantal wereldberoemde internetbedrijven voortgekomen, zoals internetbeldienst Skype en muziekdienst Spotify, waarin Accel ook heeft geïnvesteerd. De verklaring voor het Zweedse succes: 'De startups gebruiken hun kleine thuisland als proeflokaal, en gaan daarna naar het buitenland. Hun zwakte is hun kracht.'

Nieuwe Skype of Spotify

Hetzelfde ziet hij nu bij Nederlandse bedrijven als Elasticsearch (zoeksoftware), Wercker (testplatform voor programmeurs) en Adyen (internetkassa) gebeuren, die volgens hem de potentie hebben de volgende Skype of Spotify te zijn. 'Ze pakken de zaken professioneel aan. Er zijn vaak serieondernemers bij betrokken die al tijdens de eerste internetgolf eind jaren negentig de kneepjes van het vak hebben geleerd en gewend zijn om groot en internationaal te denken. En ze hebben de connecties.'

James Wise, investeerder bij het Londense Balderton, een van de grootste fondsen van Europa, struint sinds anderhalf jaar als scout de Nederlandse markt af. Hij stak inmiddels enkele miljoenen in drie bedrijven (Cloud9, 3DHubs en MyTomorrows) en denkt ook dat de professionalisering in Nederland te danken is aan de pioniers die nu aan een tweede leven zijn begonnen als mentor en investeerder. 'Daarmee ontstaat een ecosysteem waarin ervaring en geld opnieuw worden rondgepompt en zichzelf vermeerderen.'

Website van Ayden. Een startup 'die zomaar eens de nieuwe Skype of Spotify kunnen zijn' Beeld null
Website van Ayden. Een startup 'die zomaar eens de nieuwe Skype of Spotify kunnen zijn'

Rockstart

Zo wordt Rockstart, het programma dat startups op weg helpt in het pand aan de Herengracht (uit zeshonderd aanmeldingen werden vorig jaar tien gelukkigen gekozen die met 15 duizend euro kunnen beginnen), onder meer gefinancierd door Marcel Beemsterboer (48), die enkele miljoenen verdiende met de verkoop van Emesa, bekend van de website vakantieveilingen.nl. Met dat geld wil hij andere ondernemers sneller laten groeien - inmiddels heeft hij in een handvol bedrijven geïnvesteerd. 'Ik doe er niet te veel. Liever een paar waar ik echt tijd in kan steken. Ik ben redelijk hands-on. Ik sta niet elke dag op de stoep, maar wel op gezette tijden. Er is altijd wel iets waarover ik kan meedenken.'

Een van de bedrijven die voortkomt uit Rockstart en waar Beemsterboer geld in heeft zitten, is 3DHubs, een platform voor 3D-printers. Mensen die iets willen laten maken kunnen langs deze weg iemand met een printer vinden, waarbij de website uitrekent hoeveel materiaal er voor het ontwerp nodig is en wat de prijs zal zijn bij verschillende 'leveranciers'. Beemsterboer. 'Ik had geen verstand van 3D-printen, maar wel van marktplaatsen. Er moet altijd één element in zo'n bedrijf zitten dat raakt aan mijn eigen ervaring. Daar kan ik bij helpen. En van de andere elementen leer ik bij.'

Rolmodel

De successen van deze techpioniers heeft ook het aanzien van de startup-ondernemers veranderd. Ze worden geaccepteerd, en meer dan dat, zelfs een rolmodel. Twintigers die vroeger bij een multinational wilden werken willen nu ondernemer worden. 'Je hoort nog wel eens zeggen dat je in Nederland niet failliet mag gaan en in Amerika wel', zegt Oscar Kneppers (48), oprichter van Rockstart. 'Dat is zo'n achterhaald cliché, dat klinkt echt heel dommig. Er is veel veranderd de laatste jaren.'

Typerend daarvoor is ook de erkenning door de overheid. Neelie Kroes kondigde in december het initiatief Startupdelta aan, een programma dat beginnende bedrijfjes moet helpen - onder meer door een groot terrein voor hen beschikbaar te maken op het huidige marinecomplex Kattenburg in Amsterdam, maar er zijn ook 'hubs' in andere Nederlandse universiteitssteden benoemd. Ook het beschikbaar stellen van startupvisa, sinds 1 januari, aan buitenlandse ondernemers die een jaar willen blijven, wordt alom gewaardeerd. 'Zo haal je talent naar Nederland', zegt Kneppers. 'Amsterdam is een fantastische vestigingsplaats voor startups, dat moet je faciliteren.'

Niet alleen de mensen achter de nieuwe bedrijfjes worden serieuzer, ook dat wat ze te bieden hebben. Een paar jaar geleden wilden mensen in de eerste plaats een eigen bedrijf beginnen en bedachten ze daarna pas wat ze gingen doen. Bram de Zwart (31) van 3DHubs is typerend voor de nieuwe generatie: iemand die in Delft als allereerste afstudeerde op 3D-printen, toen een paar jaar bij een 3D-printbedrijf werkte en daarna voor zichzelf begon. 'Ik geloof in die techniek, dat is mijn belangrijkste drijfveer. Van online-zaken had ik geen idee, en ik snapte van dat hele investeringsgedoe weinig. Dat is pas later gekomen, door de juiste mensen om mij heen.'

Sneller volwassen

Wat de startups van nu onderscheidt van pakweg tien jaar geleden, is dat ze al veel sneller volwassen zijn. Ze overstijgen sneller het niveau van de zzp'er die 'naast zijn echte baan ook een app bouwt', zegt Alexander Ribbink. 'Ze hebben direct grote klanten, maken omzet en winst en hebben soms al honderden mensen in dienst. De mentaliteit is ambitieuzer geworden.'

Typisch voorbeeld van de volwassen aanpak is ook Undagrid, volgens techtijdschrift Sprout de belangrijkste startup van 2014. Het bedrijfje, vooralsnog gevestigd in een kantoorvilla in Zeist, maakt zendertjes waarmee voorwerpen kunnen worden teruggevonden. De vijfduizend bagagekarretjes buiten op het platform van Schiphol vormen de eerste toepassing: ze geven elkaar signalen door over hun positie, tot deze informatie bij een antenne is gekomen die die doorgeeft aan een centrale computer. Machine-to-machine-communicatie, heette dat vroeger, en tegenwoordig Internet of Things.

De oprichters, die al actief waren in die wereld, begonnen het bedrijf in 2014 pas nadat ze een 'pijnpunt' in de industrie hadden gevonden en een oplossing hadden bedacht. Begin vorig jaar testten ze hun systeem op Schiphol en binnen twee weken was de eerste klant binnen. Komend voorjaar hebben ze een nieuwe investeringsronde; de investeerders staan te trappelen. Waarschijnlijk verhuizen ze dan naar een plek dicht bij een technische universiteit - daar zitten de mensen die dingen kunnen maken.

Undagrid richt zich net als Adyen en veel andere Nederlandse startups op zakelijke klanten. Daarin zit een verschil met Silicon Valley, zeggen ze. Het risico is wat kleiner, want het probleem dat om een oplossing vraagt is wat duidelijker. 'Wij maken dingen die het doen, die meteen bijdragen aan de efficiency van de bedrijfsprocessen van onze klanten', zegt Marcus Breekweg (45), een van de oprichters van Undagrid. Breekweg is een ervaren starter: hij was vanuit Vodafone als mentor betrokken bij de incubator Startupbootcamp, werd gegrepen door het startupvirus en maakte toen de overstap naar de nieuwe wereld. 'Wij zijn heel nuchter. Silicon Valley heeft zich altijd vooral op consumenten gericht. Wij maken geen gadgets. Voor ons is tech geen hype, maar real business.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden