Lagere belasting? Helemaal geen belasting!

Staatssecretaris Vermeend verklapte onlangs een ambitieus belastingplan. Maar zijn voorganger Grapperhaus wil nog verder gaan. De tarieven moeten niet omlaag, maar helemaal weg....

'VERMEEND heeft zich bekeerd van loopjongen voor de vakministers tot een bewindsman met visie.' Aan het woord is Ferdinand Grapperhaus over het belastingplan dat Willem Vermeend, PvdA-staatssecretaris van Financiën, onlangs onthulde in de Volkskrant. Grapperhaus (CDA) ging Vermeend voor in het kabinet-De Jong tussen 1967 en 1971, en was tot voor kort buitengewoon hoogleraar in Leiden. 'De timing is knap. Vermeend snuift de geur van verandering goed op.'

Grapperhaus publiceerde onlangs een uitgebreide versie van zijn afscheidsrede als hoogleraar, Fiscaal beleid in Nederland van 1800 tot na 2000. Behalve het verleden beschreef hij ook zijn eigen toekomstvisie. 'Vermeend doet belangrijke stappen in mijn richting', constateert hij tevreden.

Vermeend bepleit een verschuiving in de belastingheffing. Minder directe belasting op winst en inkomen, meer indirecte belasting op consumptie en productie. Ook wil hij de tarieven verlagen, deels door aftrekposten te schrappen.

Grapperhaus' eigen oplossing heet loonsom- en bedrijfsvermogensbelasting (LBB). In het kort: schaf vennootschapsbelasting, inkomstenbelasting en sociale premies af, en verplaats de belastingheffing naar bedrijven en non-profit-instellingen. Die betalen een percentage over de som van eigen en vreemd vermogen, en over de totale loonsom voor hun werknemers.

Radicaal gevolg is, dat de inkomens boven modaal naar beneden kunnen. Werknemers betalen immers geen belasting meer. Grapperhaus' centrale gedachte is om arbeid en kapitaal even zwaar te belasten. 'Mijn LBB trekt Vermeends plannen alleen wat verder door.'

Eén aftrekpost raakt Vermeend niet aan: de hypotheekrente. Afschaffing daarvan is politiek niet haalbaar. Grapperhaus: 'Vermeend zou wel wat principiëler mogen zijn. De hypotheekrente-aftrek kun je niet zo maar afschaffen, dat begrijp ik ook wel. Maar je moet de moed hebben om ook die post eens op zijn merites te beschouwen. Met name aftrekposten die samenhangen met vrijwillige keuzes kunnen verdwijnen, zoals die voor giften en buitengewone lasten.'

Mensen kunnen zelf een verzekering afsluiten tegen extra lasten die nu nog aftrekbaar zijn, bijvoorbeeld ziektekosten. Wie dat niet kan, moet een uitkering krijgen. Grapperhaus bepleit dan ook een soort basisstelsel, met ruime uitkeringen voor hen die het echt nodig hebben. Maar hij is tegen herverdeling van inkomens via de belastingheffing. 'Herverdeling is wel een overheidstaak, maar via de sociale zekerheid.'

De grote winst van 'Vermeend' ligt volgens Grapperhaus in de keuze voor het schadebeginsel als basis voor de belastingheffing. Burgers en bedrijven moeten meer afdragen aan de staat naarmate ze meer beslag leggen op collectieve bronnen. Vermeends verschuiving naar milieubelasting is een goed voorbeeld.

Het betekent minder nadruk op het aloude draagkrachtbeginsel: hoe meer je te verteren hebt, hoe progressief hoger de belasting die je betaalt. Anders gezegd: met de stijging van het inkomen stijgt ook het percentage dat daarvan naar de fiscus gaat. Dat draagkrachtbeginsel wordt in de praktijk toch al met voeten getreden, weet Grapperhaus. Vooral via aftrekposten wentelen de hogere inkomens de progressieve belastingdruk zo massaal af, dat er volgens hem zelfs bijna sprake is van een gelijke belastingdruk voor 'laag' en 'hoog'.

Grapperhaus toont dat aan met cijfers van het ministerie van Financiën zelf. Want wat blijkt? De meest verdienende invullers van de aangifte inkomstenbelasting verdienen ruim twee keer zoveel als de inkomens in de laagste groep. Maar hun gemiddelde bedrag aan aftrekposten en vrijstellingen is tienmaal hoger dan in de laagste groep.

Vermeend schreef zelf al eens dat Nederlanders nooit meer dan de helft van hun inkomen aan belasting betalen. 'Alleen voor inkomens lager dan modaal ligt de effectieve druk lager', schrijft Grapperhaus.

Weg met het progressieve tarief, vindt Grapperhaus dan ook. 'Politici maken een rituele dans om de kist met het draagkrachtbeginsel. Ze weten best dat er een lijk in ligt, maar ze doen alsof het leeft.'

Het schrappen van aftrekposten zou een mooi begin zijn, lagere tarieven een vervolg. Maar alleen in combinatie met een andere ontwikkeling: de hogere inkomens zèlf moeten omlaag. 'Hoge tarieven leiden tot hoge inkomens. Het is natuurlijk revolutionair en ik weet niet hoe je het moet uitvoeren, maar lagere tarieven vragen eigenlijk om lagere inkomens. Net zoals bij loonmatiging aan de onderkant: de vakbeweging matigt haar looneisen in ruil voor lastenverlichting.'

Grapperhaus hoopt dat Vermeend en zijn eventuele opvolger werk maken van de plannen, en niet zoals bij de operatie-Oort blijven steken in goede voornemens. Uiteindelijk moet er een heel nieuw soort belasting komen, vindt hij.

Want de belangrijkste opdracht van een staatssecretaris, vindt hij, is nieuwe ideeën voor de toekomst bedenken, niet sleutelen aan de regeltjes. Bij zijn aantreden in 1994 zei Vermeend nog dat hij niet opnieuw een grote stelselwijziging in de belastingen wilde gaan doorvoeren. De laatste operatie, bedacht door de commissie-Oort, was net afgerond.

'Maar een visie geven is juist zijn taak. Die is er nu. Het is net als in de bijbel: de Heer verheugt zich in die ene zondaar die zich bekeerd heeft . . . '

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden