Lachende pompeblêdden

Het is net een gezin waarin de broeken plotseling te klein geworden zijn. Heerenveen groeit uit zijn krachten. Nu bekend is geworden dat Hewlett Packard zijn assemblagefabriek voor pc's er gaat vestigen, lijkt niets meer in de weg te staan voor een groei van het Internationaal Bedrijvenpark Friesland (IBF)....

KNALLENDE kurken van champagneflessen in de gemeenteraad. Roodgloeiende telefoons bij de speciale banenlijn. De euforie in Heerenveen over de komst van de Amerikaanse computergigant Hewlett Packard (HP) is groot.

Misschien wel net zo groot als op die gelukzalige mei-dag in 1950, toen de plaatselijke voetbalclub het machtige Ajax met 6 - 5 wist te verslaan, na een schier onoverkomelijke achterstand van 1 - 5. Daar hebben ze het nog altijd over in Heerenveen. En ook over de komst van HP zal nog lang worden nagepraat.

Zelfs de fractieleden van Leefbaar Heerenveen nipten aan het feestdrankje, dat de Friese Kamer van Koophandel maandagavond na afloop van de raadsvergadering liet aanrukken. Terwijl die actiepartij toch haar bestaan dankt aan het bepaald niet kinderachtige verzet van een deel van de plaatselijke bevolking tegen de aanleg van een grootschalig industriepark aan de oostkant van Heerenveen.

Verzet dat jarenlang werd gesymboliseerd door wenende pompeblêdden.

Maar niemand huilt meer in het Friese Haagje. Want het ooit als megalomaan en nutteloos betitelde Internationaal Bedrijvenpark Friesland (IBF) beleeft een droomstart. 'Een schoon bedrijf dat veel werkgelegenheid met zich meebrengt. Dit is een bovenslag', geeft voorzitter Klaas Woudstra van de actiegroep Megapark Nee ruiterlijk toe.

De vrees voor zwaar vervuilende industrie - op het uiteindelijk 250 hectare grote park mogen bedrijven tot en met milieuklasse 5 worden gevestigd - heeft plaats gemaakt voor de hoop dat het megapark het noordelijk 'technopark' van de toekomst wordt.

Niet dat er op technologisch gebied bij de vestiging van HP zoveel eer te behalen valt. De onderdelen voor de desktop pc's worden via Schiphol en Rotterdam uit de Verenigde Staten aangevoerd. In Heerenveen worden ze namens HP geassembleerd voor de Noord- en Oosteuropese markt door 's werelds grootste contract manufacturer, het eveneens Amerikaanse SCI Systems (Space Craft Incorporated). De enige Nederlandse technologie zal afkomstig zijn van Philips, dat de monitors levert.

Maar wat niet is kan nog komen in de vorm van gespecialiseerde toeleveranciers. En wat het aantal arbeidsplaatsen betreft is HP een big fish, een van de grootste die zich na de hausse van de jaren zestig en zeventig in Nederland vestigt. Bovendien is het arbeidsaanbod van lbo'ers in deze regio met een werkloosheid van 9 procent - 2,5 procent boven het landelijk gemiddelde - groot. Binnen twee dagen hadden zich meer dan tweeduizend mensen laten inschrijven voor een baan bij SCI, dat vanaf 1999 zo'n duizend mensen aan het werk zal hebben.

De vestiging van een Amerikaanse multinational is vooral in psychologisch opzicht van groot belang. Voor Heerenveen en voor het hele Noorden. 'De afstand tussen het Noorden en de Randstad is één cd-tje', pleegt de commissaris der koningin in Friesland, Loek Hermans te zeggen. En vooral voor Japanners en Amerikanen mag dat geen naam hebben. Alleen de Nederlanders lijken zich de tirannie van de afstand nog aan te trekken.

Foot-lose bedrijven, bedrijven die niet bij de mainports hoeven te zitten, zullen steeds vaker ontdekken dat 'het Westen écht vol is', is de overtuiging van directeur Adrie Kok van het IBF. Hij vindt het park vooral geschikt voor de electrotechnische en computerindustrie, de voedings- en genotmiddelenindustrie, de chemie en metaalproductiebedrijven. In de toekomst kan het megapark 80 procent van de banengroei in Friesland op zijn conto schrijven.

Enkele jaren geleden verhuisde Kok het Amerikaanse bedrijf waarvan hij toen directeur was, Johnson Polymer, van Mijdrecht naar een nieuwe locatie aan de westkant van Heerenveen. Een tweede polymeren-fabriek, EFKA, volgt binnenkort vanuit Hillegom zijn voorbeeld.

'Ook het imago-effect van de vestiging van SCI zou wel eens behoorlijk groot kunnen zijn', verwacht Jan Oosterhaven, ruimtelijk econoom aan de Rijksuniversiteit Groningen en ontwerper van het 'kwart miljoen-scenario', de overheveling van een groot aantal banen van de Randstad naar het Noorden. 'Het is altijd lastig het eerste schaap over de dam te krijgen. Het IBF is nog niks en toch gaat zo'n computergigant daar zitten. Daar is goed over nagedacht. Kennelijk is het dus een goeie locatie. Dat is de signaal-werking naar andere bedrijven, toeleveranciers, distributeurs en transporteurs.'

Is Heerenveen een slapende reus die eindelijk ontwaakt? Zo zullen de Heeren Pieter van Dekema, Jan van Cuyck en Flores Foeyts het zich ongetwijfeld gedroomd hebben toen ze in 1551 's lands eerste NV oprichtten. Met hun Veencompagnie kochten ze de venen in Opsterland, Schoterland en Aengwirden aan. Heerenveen ontleent daaraan zijn bestaansrecht. Maar generaties lang hadden de Feansters meer op met sport en vertier in de omgeving van meren en bos (Oranjewoud) dan met de ambitie een grote industriestad te worden.

Een fietsenfabriek (Batavus) en een wagenmakerij (Hainje) waren nog tot daar aan toe. Maar voor de vestiging van een ijzergieterij (Nederhorst) en een vetsmelterij (Smilde) trokken de 'sjieke' inwoners van de welgestelde enclave in een omgeving van schrijnende armoede reeds collectief de neus op. Het recente verzet tegen het megapark past dan ook in de historie van de plaats, waarvan de bewoners bekend stonden als 'poehanen' (snoevers).

De komst, begin jaren zestig, van een productiebedrijf voor test- en meetapparatuur, het Amerikaanse Tektronix, vermocht de reus nog niet wakker te schudden. Heerenveen was nog een dorp, zo'n typisch langgerekte en saaie veenkolonie zonder hart en met ergens aan het voeteneinde zo'n vreselijke betonnen nieuwbouwwijk. Het boek dat midden jaren zeventig verscheen bij het 40-jarig bestaan van de gemeente Heerenveen, heette niet voor niets Platteland en Vlek.

Tegenwoordig liggen de kaarten anders. Het ijsstadion Thialf en de voetbalclub hebben Heerenveen op de wereldkaart gezet. Nog steeds is het geen echte stad en moet voor een grootstedelijk woonmilieu worden uitgeweken naar Groningen en, in mindere mate, Leeuwarden. Maar Heerenveen is vooral dankzij de sport gezegend met een positief imago. En de plaats met dertigduizend inwoners lijkt alles mee te hebben om een stormachtige economische ontwikkeling door te maken. De status als boomtown ligt voor het grijpen.

Heerenveen ligt als een spin-in-het-web tussen de Randstad en Noord- en Oost-Europa. 'Het is de scharnier waarmee het Noorden aan de rest van het land vastzit', zegt burgemeester Peter de Jonge niet zonder trots. 'Waar je ook vandaan komt, Heerenveen ligt voldoende dichtbij om er te komen.'

Diverse belangrijke vervoersstromen komen bij Heerenveen samen. Een van de eerste verkeerspleinen van het land is er nagenoeg aan bezweken en wordt nu vervangen door een klaverblad aan de oostkant. Daardoor komt het IBF, 'het eerste industriepark van deze allure in Nederland', volgens directeur Kok, in de oksel van de snelwegen A32 (Zwolle- Randstad) en A7 (Lelystad/Almere-Randstad en Afsluitdijk-Randstad) te liggen.

De Jonge verwacht van de vestiging van HP een 'enorme impuls' voor het draagvlak van de investeringen die node in Heerenveen gepleegd moeten worden. Want Heerenveen is nog steeds een dorp, weliswaar met stadse allures, maar toch een dorp. Een smoezelig dorp ook nog. 'It sjocht d'r suterich út', oordeelt Bob Hoekstra, voorzitter van de Heerenveense Ondernemers Vereniging (HOV). 'Maar we gaan er wat aan doen.'

Gemeente en ondernemers hebben de handen ineengeslagen om het imago van Heerenveen als regionaal centrum op te vijzelen. Want de inwoners van de plaats mogen dan redelijk tevreden zijn over het niveau van de voorzieningen op het terrein van onderwijs, sport, cultuur, gezondheidszorg en detailhandel, op de regio oefent Heerenveen - buiten Thialf en het Abe Lenstrastadion om - veel te weinig aantrekkingskracht uit.

Vooral het winkelcentrum is in de versukkeling geraakt en zit met smart te wachten op de opening van een klein V & D-warenhuis volgens nieuwe formule. Verder moeten de vele supermarkten naar de periferie verhuizen en plaats maken voor 'recreatief winkelen'. De horeca op de Oude Koemarkt moet worden verspreid om het hele centrum gezelliger te maken. Betaald parkeren en een grote parkeergarage zijn nodig voor de doorstroming van het verkeer, vooral op zaterdag.

'Mensen stellen zich heel wat voor bij de plaats Heerenveen, maar ik schaam me lichtelijk als ik met gasten door het centrum loop', aldus Hoekstra. En De Jonge: 'We zitten in een fase dat allerlei dingen te klein geworden zijn, van brandweerkazerne tot winkelcentrum. Heerenveen is net een gezin waarin de broeken plotseling te klein geworden zijn.'

Maar de burgemeester ziet de toekomst met optimisme tegemoet. Met SCI komt ook het elan terug; Heerenveen kan er niet zonder. Aan de overkant van het Abe Lenstrastadion zal, als alles meezit, een Klein Papendal verrijzen, dat van Heerenveen de sporthoofdstad van het Noorden zal maken. Even verderop, zo ongeveer tussen het IBF en Oranjewoud, wordt een fraaie nieuwe woonwijk gebouwd - Skoaterwâld - voor maximaal drieduizend huizen.

Daarmee hoopt Heerenveen de groei op te vangen die van het IBF wordt verwacht. 'In de jaren zestig en zeventig hebben we een spurt gemaakt', aldus De Jonge. 'Nu staan we weer voor zo'n drempel. We hebben een extra impuls nodig om uit te groeien tot zo'n veertig à vijftigduizend inwoners. Het wordt tijd dat we een grotere broek kopen. Desnoods eentje, waarvan we de pijpen nog een tijdje omslaan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden