Laat het IMF de Club Med maar helpen

De ‘Club Med’ ligt onder vuur van de internationale kapitaalmarkt. De eurolanden rond de Middellandse Zee, ook bekend als de Garlic Belt, hebben de afgelopen weken de koersen van hun staatsobligaties zien dalen, met oplopende rente als gevolg....

Is het nodig de Grieken te redden? En zo ja, wie moet dat dan doen?

De kern van de zaak. Ook de Griekse economie is getroffen door de economische crisis, en ook in Griekenland slaat de crisis een deuk in de overheidsfinanciën. Dat is, in deze abnormale tijden, normaal. Maar Griekenland is om twee redenen bijzonder.

Ten eerste: de Grieken hebben in het verleden keihard gelogen over de staat van hun economie en openbare financiën – de statistiek uit Griekenland is onbetrouwbaar. Ten tweede: de Grieken hebben een slechte reputatie als crisismanager. De tering naar de nering zetten, daar zijn politiek en bevolking niet goed in.

De combinatie van deze omstandigheden impliceert dat het twijfelachtig is of Griekenland zijn begroting en staatsschuld (echt) op orde kan krijgen de komende jaren. Die twijfel komt tot uitdrukking in de koers van de staatsobligaties.

So what? Die oplopende rente is een probleem voor de Griekse schatkist. Dit jaar moet de Griekse overheid ruim 50 miljard euro uit de kapitaalmarkt halen, zowel ter vervanging van aflopende staatsobligaties als om nieuwe schulden mee te financieren. Voor deze nieuwe staatsleningen betaalt Griekenland de nieuwe prijs, die veel hoger is dan voorheen. Een renteverhoging van 1 procent kost de Griekse staat een half miljard euro extra aan rente-uitgaven, en dat is gelijk aan 0,5 procent van de overheidsuitgaven. De opslag is dezer dagen niet 1 procent, maar eerder 3 of 4.

De renteverhoging duwt de Griekse overheidsfinanciën dus verder in het rood, wat de kans dat het kabinet orde op zaken kan stellen weer kleiner maakt, waardoor de rente verder oploopt – enzovoort. Griekenland zit in een draaikolk.

Wat te doen? Het Griekse kabinet heeft geprobeerd de kapitaalmarkt ervan te overtuigen dat het deze keer – echt waar – de boel op orde gaat brengen. De statistieken zullen voortaan kloppen, de overheidsuitgaven gaan echt omlaag, de belastingheffing zal doortastend ter hand worden genomen. Dat helpt niet: de Grieken zijn het vertrouwen kwijt.

De oplossing moet daarom van buiten komen. De Grieken zullen de rente pas zien dalen als er een geloofwaardig saneringsplan op tafel ligt. En de discussie is: wordt ‘Europa’ die kracht van buiten, of het Internationaal Monetair Fonds (IMF)?

Er is veel te zeggen voor het IMF. Het fonds heeft ruime ervaring met het verstrekken van leningen aan landen in nood. Bij de voorwaarden die aan de lening worden gesteld hoort steevast een ‘aanpassingsprogramma’ voor de economie en de openbare financiën. Alleen als een regering het IMF overtuigt van de soliditeit van dat programma, worden de euro’s overgemaakt.

Het IMF legt de pijn altijd voor een groot deel bij het betrokken land. Maar als de schuldenlast te hoog is, worden ook de (buitenlandse) obligatiehouders aangeslagen: het afstempelen van een deel van de schulden. Hoe dat ook zij, als het aanpassingsprogramma is gefiatteerd, lift de kapitaalmarkt vrolijk mee op de reputatie van het IMF: de obligatiekoersen stijgen, de rente daalt. Crisis bezworen.

Er zijn echter Europese politici die het niet chic vinden dat het IMF orde op zaken moet stellen in een euroland. Dat zou Europa toch zeker zelf (moeten) kunnen doen? Binnen het eurogebied zou Brussel toch zelf IMF’je moeten kunnen spelen?

De Europese regeringsleiders lijken deze kant op te redeneren waar ze in hun verklaring van afgelopen donderdag beloven om ‘vastberaden en gecoördineerde actie’ te ondernemen ‘om de stabiliteit van de eurozone als geheel te beschermen’.

Kan Europa de dwingende kracht zijn? Misschien wel, maar zeker is dat Europa daar geen ervaring mee heeft; dat het lastig is in te passen in de Europese regelgeving; en dat er naast economische ook politieke kwesties een rol gaan spelen.

Het is daarom maar de vraag of de kapitaalmarkt een Europese oplossing wel geloofwaardig vindt. De reactie van de obligatiemarkt op de verklaring van donderdag laat weinig te raden over: de koersen deden niets.

Begin volgende week moeten de Europese ministers van Financiën de verklaring van hun regeringsleiders nader invulling geven. Dat kan nog veel kanten op. Ik zou zeggen: zeg ‘vastberaden en gecoördineerd’ dat de Grieken het IMF maar moeten bellen.

Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden