Column Peter de Waard

Laat Europa zich over een kam scheren met Japan?

Het verschil tussen Europeanen en Japanners is dat Europeanen bij sociale onrust boos de straat opgaan en Japanners zelfmoord plegen.

Japan kampt al een kwart eeuw met het probleem waar Europa nu mee kampt: nauwelijks inflatie, dalende rente, vergrijzing, stagnerende groei en achterblijvende loonontwikkeling ondanks een lage werkloosheid. In Japan leidde dat in de jaren negentig tot een explosie van het aantal zelfmoorden. Europeanen hijsen zich liever in gele hesjes. De dreigend klinkende ‘Japanisering’ van Europa is ook maar een relatief begrip. Behalve de reactie van het volk zijn er vele andere verschillen tussen het Japan van toen en Europa van nu.

De Japanse economie van begin jaren negentig was vooral exportgericht, terwijl die van de eurozone vooral op de binnenlandse markt drijft. Voor het knappen van de Japanse zeepbel waren de beurskoersen in Tokio geëxplodeerd. Tussen 1985 en 1989 verdrievoudigde de Nikkei-index van 13 duizend naar 39 duizend, waarbij voor aandelen duizelingwekkende prijzen moesten worden betaald gemiddeld 75 keer de winst per aandeel.

De belangrijkste Europese index , de Eurostoxx 50, is sinds eind december 2009 gestegen van 2.900 naar 3.600. Aandelen zijn in de eurozone prijzig bijna 20 keer de winst per aandelen maar niet extreem duur.

Het aandeel van giftige leningen bij Japanse banken was in 1990 35procent van het balanstotaal. Zelfs de beroerdste banken in Griekenland en Italië zitten daar ver onder.

De Japanse overheidsschuld is 250 procent van het bbp, die van de landen van de eurozone is 85 procent. De Europese Centrale Bank reageerde veel aggresiever op de crisis dan die van Japan. Het duurde bijna tien jaar voordat de Bank of Japan de rente terugbracht naar 0procent en nog veel langer totdat ook daadwerkelijk werd overgaan tot het opkopen van schuldpapier.

Het grootste verschil is dat Japan een eiland is met een homogene bevolking, terwijl de eurozone bestaat uit kibbelende natiestaten die een autonoom budgettair beleid voeren.

De EU is geen Japan. Maar misschien zijn de ervaringen van Japan leerzaam. Al 25 jaar is de rente in Japan bijna 0 procent. Al 25 jaar is de werkloosheid (nu 2,3 procent) in Japan extreem laag. In die 25 jaar is de pensioengerechtigde leeftijd in Japan gestegen tot effectief 70 jaar.

Veel Japanners pakken na hun pensioen een volgende baan op. Net als Japan probeert de eurozone immigratie te beperken, zodat er krapte op de arbeidsmarkt blijft. En net zoals in Japan treedt de loon- en prijsspiraal in Europa niet op.

Maar de Japanse economie is ondanks 25 jaar van stagnatie de op twee na grootste van de wereld en het land een van de meest welvarende en meest innovatieve.

In Japan is het aantal zelfmoorden al weer fors gedaald. Misschien zal vanaf 2020 ook de boosheid in Europa langzaam gaan wegebben.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden