ColumnFrank Kalshoven

Kunnen we het poldermodel nog fiksen? De politiek begint steeds meer op Sinterklaas te lijken

null Beeld
Frank Kalshoven

Poldermodel stuk, land stuk. Dát zijn we aan het analyseren. Van de hoofdrolspelers in het poldermodel (zie vorige week, red.) is de Adviseur nog in redelijk goeden doen, al kijkt die steeds verbaasder op van wat de beslissers doen met de aangedragen feiten en analyses. Kapitaal en Arbeid zien hun draagvlak en gezag eroderen. Ze kunnen wel centrale afspraken maken, maar slagvaardige afspraken maken én leveren wat is afgesproken is steeds moeilijker geworden.

En Politiek, de vierde hoofdrolspeler? Die worstelt met zichzelf, met de (uitvoerende) overheid, met het (kiezers)volk en met de (sociale) media. De meeste politieke partijen die nu in de Kamer zitten, bestonden niet eens toen de internationale pers in de jaren negentig de loftrompet stak over het poldermodel. Ze zijn met veel, ze zijn luidruchtig, ongemanierd en zijn veelal ongeïnteresseerd in goed bestuur en het algemeen belang – de goeden niet te na gesproken. De Kamer is een kippenhok geworden. Tom-Jan Meeus verwoordde het laatst in NRC, in zijn laatste rubriek over de Haagse politiek, zo: er is in Den Haag ‘nodeloos veel politiek en veel zwak bestuur’.

Deze Haagse worsteling is maar deels van eigen makelij. Dat de uitvoering van overheidsbeleid is belast met schier onuitvoerbare regelgeving, heeft politiek Den Haag echt zelf gedaan. Dat de uitvoeringspraktijk Den Haag maar nauwelijks interesseerde en dus op allerlei plekken is vastgelopen, is veroorzaakt door opeenvolgende regeringscoalities zelf.

Maar waar de worstelende Politiek niet zoveel aan kan doen, is de op drift geraakte bevolking. De analyse ervan is klassiek-marxistisch. Het grootkapitaal investeerde fors in nieuwe internet- en socialemediatechnologie; deze succesvolle technologie ontwrichtte de economie; en in het verlengde ervan de mensen. Google, Facebook, Twitter, YouTube, WhatsApp, Instagram, om de belangrijkste te noemen, hebben de wereld veranderd. Ten goede (waarover een andere keer). Maar óók ten kwade. Desinformatie verspreiden; bubbels creëren; subgroepjes faciliteren (ook over minder frisse zaken dan, pakweg, vliegvissen in korte broek); ophitsing faciliteren – het is allemaal aan de orde van de dag.

De technologie verlaagde de toetredingsdrempels voor nieuwe politieke partijen. Ook zonder toegang tot serieuze media (met ambachtelijk opgeleide redacties die kritische vragen stellen) kon een achterban worden bereikt, bewerkt en bespeeld.

De technologie veranderde ook het gedrag van mensen. Zelfs hun denken. Op snelle media heerst de reflectieloze emotie die ongefilterd met de wereld wordt gedeeld: blijdschap, natuurlijk, maar vooral verontwaardiging en boosheid. Tot tien tellen, rustig ademhalen, overdenken – dit zijn geen activiteiten die door sociale media worden bevorderd.

Wie in zulke omstandigheden verstandig beleid probeert te maken, komt algauw van een koude kermis thuis. Wat van nut is voor het algemeen belang is nu eenmaal snel in strijd met het belang van een of andere (geprivilegieerde) minderheid. Het verlies wordt vervolgens uitvergroot door een splinterpartij, ondersteund met dubieuze informatie, al dan niet financieel of met een zware lobby ondersteund door belanghebbende bedrijven. Coalitiepartijen schrikken van de ophef en doen een beroep op de minister om het voorgenomen beleid aan te passen. Het algemeen nut heeft het nakijken.

Politiek, de vierde hoofdrolspeler in de consensusdemocratie, begint daarom steeds meer op Sinterklaas te lijken. Althans, in de zin dat aan iedereen cadeaus wordt uitgedeeld. Wie zoet is, krijgt lekkers. Maar Politiek is nauwelijks meer in staat om wie stout is de roe te geven. Politiek is bovenal onmachtig.

Een vertwijfelde Adviseur. Kapitaal en Arbeid die sterk aan gezag hebben ingeboet. De Politiek die onmachtig is. Waar gaat dat heen met Nederland?

Frank Kalshoven is oprichter van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden