DE KWESTIEPETER DE WAARD

Kunnen de NS de nieuwe Wespen nog annuleren?

In de doldrieste jaren negentig wilden de ministers nog met de Nederlandse Spoorwegen naar de beurs.

Hanja Maij-Weggen (minister van Verkeer tussen 1989 en 1993) lanceerde het eerste plan. Ze benoemde saneerder Rob den Besten – bijgenaamd Mack the Knife - tot nieuwe directeur. Hij moest het mes in de veel te logge treinonderneming zetten en een cultuurverandering bewerkstelligen. De NS moesten lean en mean worden.

In 1995 werden de NS onder minister Annemarie Jorritsma verzelfstandigd. De voorwas noemde Den Besten dat. Haar opvolger Tineke Netelenbos (PvdA) was vast voornemens de laatste stap te zetten. Maar door de dotcomcrisis zou de hoofdwas nooit worden gedaan.

Maar goed ook. De NS zijn altijd een raar soort verdienmodel geweest. In maart meldde topman Roger van Boxtel nog dat in verband ‘met de te verwachten reizigersgroei van 30 procent’ 99 nieuwe ICNG (Intercity Nieuwe Generatie)-treinen, bijgenaamd de Wesp, waren besteld. Kosten: 1,1 miljard.

Afgelopen weekeinde arriveerde de allereerste Wesp, maar nu moest in een bizarre rolverdeling zijn financiële rechterhand Bert Groenewegen roepen dat ‘het reizigersverkeer juist met 40 procent krimpt’.

Door de coronacrisis zijn de NS bijna 90 procent van hun passagiers kwijtgeraakt. En onduidelijk is hoeveel daarvan nog terugkeert, nu thuiswerken bon ton is geworden, de files zijn verdwenen en parkeergarages leegstaan.

Mogelijk is 40 procent daling nog optimistisch. Vorige week snelde in mijn woonplaats een reiziger met mondkapje over het perron in de richting van de poortjes – op het eerste gezicht een beschaafde man in kostuum. Wie schetst mijn verbazing als hij zich bij het draaihekje achter een verbouwereerde medereiziger verschanst en zo kosteloos naar de trein wandelt. Als drie keer modaal al zwart gaat reizen, halen de NS nooit meer een cent binnen. Hopelijk kan de order voor de Wespen nog worden geannuleerd. Met de Fyra lukte dat ook, toen ze niet sneeuwproof bleken.

Bert Groenewegen wil vijf miljard euro staatssteun hebben, zo zei hij zaterdag in de Volkskrant. En dat kan Wopke Hoekstra een staatsbedrijf net zomin weigeren als een zwaluwmoeder zijn pasgeboren jongen een bromvlieg. Groenewegen wil daarvoor best inkrimpen. Omdat de kaartjes niet duurder mogen worden en de frequentie ook niet kan worden aangepast, resten de NS weinig anders dan nog meer conducteurs van de trein te halen.

Als de NS staatssteun krijgen, moet er ook weer op elke trein een conducteur die de kaarten controleert. Beter zou de Tweede Kamer kunnen besluiten de hele verzelfstandiging terug te draaien, de NS weer met ProRail te integreren, Arriva de wacht aan te zeggen en de bestuurders onder de Balkenende-norm te plaatsen.

De doldrieste jaren negentig van Hanja, Annemarie en Tineke zijn voorbij. Liever log en loom dan lean en mean.

Verbetering:  In een eerdere versie van deze column stond dat de 99 nieuwe treinstellen 3,6 miljard kosten. Dat moet 1,1 miljard zijn, laat de NS weten. De rest is voor het opknappen van de oude treinstellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden