Kunnen barbaren ook vriendelijk zijn?

Barbarians at the Gate was de eerste verfilming van een vijandige overname. In 1988 was F. Ross Johnson, de hoogste baas van het Amerikaanse tabaks- en voedingsmiddelenconcern RJR Nabisco zo boos over het feit dat de beurskoers van zijn bedrijf zo laag werd gewaardeerd, dat hij een overname van zijn eigen bedrijf bedacht.

Beeld de Volkskrant

Hiervoor schakelde hij het bureau Kohlberg Kravis Roberts (KKR) in, dat over voldoende connecties beschikte bij vermogende beleggers en banken om het bedrijf met geleend geld uit te kopen.

Maar het ging mis toen Ross Johnson achter de rug van KKR zelf het bedrijf wilde gaan overnemen en in het diepste geheim een eigen investeringsbank inschakelde. Na een biedingenstrijd won KKR het overnamegevecht voor een bizar hoog bedrag, waarna RJR Nabisco in stukken werd gescheurd en verkocht. KKR en andere overnemers werden raiders en strippers genoemd. Zij waren een uitwas van het neoliberale model van Thatcher en Reagan.

De vijandige overname - het overnemen van een bedrijf tegen de wil van het zittende management - is al zo oud als de beurs bestaat en familie-eigenaren de macht overdragen aan outside-aandeelhouders, die vooral oog hebben voor het financiële gewin. Eind 19de eeuw probeerde Standard Oil, dat 95 procent van alle oliebronnen in de VS bezat, Koninklijke Olie al in handen te krijgen. Die kon de overnamepoging nog net afwenden door in 1898 aandelen met extra zeggenschap te plaatsen bij bestuurders.

Vaak wilden de families van beursvennootschappen zoals Philips en Fokker de macht in handen houden. Aandeelhouders mochten hun dividend ophalen (couponknippers werden ze genoemd) maar moesten zich niet met de gang van zaken bemoeien. Dat veranderde in de jaren tachtig. In 1986 bracht Elsevier-topman Pierre Vinken een vijandig bod uit op uitgeverij Kluwer. Dat mislukte, maar ook in Nederland pakten aandeelhouders de macht weer terug.

Bedrijven die in slaap waren gesukkeld, te veel kosten maakten en te bureaucratisch waren geworden, konden ook hier een barbaar aan de poort verwachten. Dat was meestal een private-equityfonds dat ten bate van de eigen beleggers een bedrijf leegroofde zoals KKR bij het voormalige Vendex of Apax bij PCM. In 2006 werd Stork het doelwit en een jaar later volgde de grootste uitwas: de slacht van ABN Amro.

De barbaren van toen worden nu gieren, ratten, sprinkhanen of een andere plaag genoemd. 3G, dat even op Unilever aasde, wil graag een vriendelijke barbaar zijn. Het is niet uit op kortetermijngewin, maar wil een bedrijf op lange termijn in waarde verder laten ontwikkelen. Daarom wordt samengewerkt met Warren Buffett, de grootmeester van de waardebeleggingen.

Maar voor de rest is het een nietsontziende saneerder en stripper die hoe dan ook het overnamegeld zal willen terugverdienen.

De enige baas is Het Kapitaal.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden