Kottman wil geen mooie directievilla, hij wil Ballast

Bouwconcern Ballast Nedam koos een buitenstaander als nieuwe topman. René Kottman maakte furore als baas van adviesbureau Berenschot. Kan hij dat kunstje herhalen bij Ballast?...

Magere rendementen, buitenlandse stroppen, knock-out op de beurs: als er één bedrijfstak is die vers bloed kan gebruiken, is het wel die van de grote bouwondernemingen. Vreemde ogen dwingen, nietwaar.

René Kottman (54) was twintig jaar lang organisatie-adviseur bij Berenschot, dat onder zijn leiding onstuimig groeide. 'Het was een inspirerende, verslavende omgeving.' Toch ging hij weg. 'Ik wilde niet zolang blijven zitten als de Paus en koningin Elisabeth.'

Sinds 1 november is hij de baas bij het bouwconcern Ballast Nedam. Koud zat hij daar, of hij moest vijftig miljoen gulden opzij zetten voor een tegenvaller bij de bouw van een station in Berlijn. De winst over 1999 zal verschrompelen van 105 tot 20 miljoen gulden.

Ballast Nedam beschouwt zichzelf als een internationale bouwer. Maar het boekt vooral succes in Nederland en Engeland. De omzet daarbuiten halveerde in 1999 tot zo'n 550 miljoen gulden, vooral door magere periodes in Saoedi-Arabië. En het nieuwe probleem in Berlijn betekent dat Ballast de grote Duitse markt voorlopig zal mijden.

Blijft Ballast internationaal actief? Zo ja, waar denkt Kottman de groei vandaan te halen? Daar studeert hij nog op: zijn strategie zal hij samen met de jaarcijfers over 1999 presenteren, ergens in maart. Hij blijkt een optimist. 'Er zit zoveel potentie in dit bedrijf. Die moet alleen anders geordend worden.'

Zijn inspiratie hoeft Kottman niet ver van huis te zoeken. Sinds Ballast Nedam in 1994 naar de beurs ging, is de onderneming voor 48 procent in handen van Hochtief, met een omzet van twintig miljard mark de grootste bouwer van Duitsland. Op zijn website geeft Hochtief uitvoerig blijk van strategisch denken.

Overal op aarde zoeken bouwers vertwijfeld naar nieuwe markten, omdat het traditionele 'stenen stapelen' steeds minder opbrengt. Hochtief heeft er al één gevonden: vliegveld-management, een combinatie van aanleg, financiering en exploitatie van luchthavens. Het deed ervaring op in Warschau, en werkt nu op die manier aan het nieuwe Berlin Brandenburg. Hochtief AirPort moet de tweede pijler onder het concern worden, naast de 'gewone' bouw.

Zo wil Hochtief zich ontwikkelen tot Systemführer, regisseur van bouwprojecten. Dat kan alleen als het de traditionele ingenieurscultuur in de bouwwereld weet te doorbreken. Daarom werkt Hochtief met teams van mensen uit verschillende disciplines, die langdurig met elkaar samenwerken. Bij complexe projecten zijn die veel productiever, stelt de onderneming, waardoor zij kunnen concurreren met bouwers uit lage-lonenlanden.

Zulke visies ontbreken bij Ballast Nedam. Kenners noemen het een typisch hit-and-run-bedrijf. Ballast neemt grote, ingewikkelde projecten in het buitenland aan van het soort waar ingenieurs helemaal opgewonden van raken. Technisch heel knap, bedrijfseconomisch minder. Het zijn meestal eenmalige opdrachten waar je geen vaste klanten mee wint. Bovendien gaat er nogal eens wat mis - zoals Saoedi's en Duitsers die plotseling ophouden met betalen.

Tegelijkertijd blinkt Ballast Nedam 'nergens echt in uit', aldus analist Paul Verbraeken van HSBC Investment Bank vorig jaar. Zijn advies: splits de onderneming. Verkoop de baggerpoot bijvoorbeeld. Die wil Rob van Gelder van Boskalis dolgraag hebben.

Maar de goed lopende baggerdivisie van Ballast, die in 1998 een omzet maakte van 464 miljoen gulden, 'staat niet in de etalage', zegt Kottman gedecideerd. Hij is tegen splitsing. 'Als internationale bouwer heb je nu eenmaal een bepaalde schaal nodig, en een bepaald scala aan activiteiten.'

Dat is het oude verhaal van al die bouwingenieurs. Is Kottman al ingemetseld in hun cultuur? Zeker niet, bezweert hij: 'Ik laat me niet in de Ballast-kleuren spuiten.' Zo heeft hij alle activiteiten onderzocht op hun toegevoegde waarde. Het hoogste bij deze 'internationale bouwer' scoort de overwegend Nederlandse handel in bouwmaterialen (10 procent van de concernomzet), die vorig jaar met meer dan 10 procent groeide.

O, Kottman kent de nieuwe verhalen uit zijn hoofd. 'In de auto-industrie zie je een toenemende integratie tussen ontwerper, bouwer en toeleverancier. Waarom niet in de bouw?' En natuurlijk: niet meer alleen stenen stapelen. 'Wij hebben de bouw van een brug in Canada zelf gefinancierd, en verdienen ons geld uit de tolheffing.'

En ja, hij heeft 'regelmatig contact' met zijn grootaandeelhouder Hochtief. Beteiligungsgesellschaften noemen de Duitsers hun belangen in Ballast en andere buitenlandse bouwers. Die partners moeten hen helpen lokale markten te ontsluiten. Hochtief en Ballast werken samen in Zuidoost-Azië - en bij dat Berlijnse station.

Maar in Nederland heeft Hochtief alleen een samenwerking met Tebodin, een dochter van Ballast-concurrent HBG. De Duitsers namen nooit meerderheidsbelangen, tot zij onlangs het Amerikaanse Turner volledig inlijfden. Gaat Hochtief ook Ballast Nedam overnemen? Kottman: 'Die vraag is niet aan de orde.'

Even bellen met Hochtief. Ballast Nedam, zo laat het bouwconcern uit Essen weten, vertegenwoordigt 'louter een financieel belang voor ons'. De beurskoers van Ballast, nu ruim eenderde onder de introductieprijs terwijl de beurs in die periode in waarde verdubbelde, 'geeft ons inderdaad weinig reden tot vreugde'. Tot zover de Beteiligung.

Volgens Kottman is de verwantschap tussen Ballast en Hochtief groter dan op het eerste gezicht lijkt. 'Wij hebben onze eigen specialiteiten waarin wij tot de wereldtop behoren: de bouw van stadions en grote bruggen. En net als zij werken wij met geïntegreerde teams.'

Kottman is organisatie-adviseur. Wat ziet hij als zijn eigen toegevoegde waarde? 'De winst moet de stille kracht van Ballast Nedam gaan weerspiegelen. Ik zie het vooral als mijn taak om dát proces te managen.' Hoe? 'Ik kan goed luisteren naar anderen, ik ben integer. Als de Ballast-mensen dat met mij willen delen, ben ik gelukkig.'

Vreemde ogen dwingen?

Kort na Kottmans winstwaarschuwing sneefde een collega-buitenstaander in de bouw. Jan-Willem van Bussel, voormalig marketing-man bij een Franse bierbrouwer, vertrok al na enkele maanden als topman van NBM-Amstelland. Zijn voorganger, de geduchte André Baar, nam het roer weer van hem over, ondanks een hardnekkige ziekte die hem eerder had doen aftreden.

'Onverantwoord', vond een bouwondernemer Van Bussels benoeming. Paniekvoetbal om maar snel een opvolger voor Baar te vinden. 'Van Bussel is meteen op de eerste stoel gezet. Een nieuwe branche moet je eerst als gewoon bestuurslid een tijdje leren kennen.' En dat terwijl NBM volop worstelt met de fusie met woningbouwer Wilma. 'Twee hindernissen tegelijk nemen: dat krijgt zelfs het beste paard van stal niet voor elkaar.'

René Kottman hoeft geen zware fusie te verwerken, maar kreeg bij Ballast eveneens meteen het roer in handen. Een risico? Zo ja, dan slaapt hij er niet minder om. 'Op zoek naar een nieuwe baan heb ik veel van die mooie directievilla's van binnen gezien.' Een serene rust, knisperend grind op de oprijlaan. 'Dat wilde ik niet. Ik koos voor Ballast omdat het niet saai is, en omdat ik daar mijn kennis van management en organisaties kwijt kan.'

Meteen na zijn aantreden vloog hij naar Saoedi-Arabië, om zijn mensen daar een hart onder de riem te steken. 'Ik heb een borrel georganiseerd en ze toegesproken: jongens, kom op. Het is jullie schuld niet.' Rond de kerst heeft hij een paar weken geskied in Canada. 'Ik had echt zin om terug te gaan.'

René Kottman is geen macho-leider, en wil dat ook niet zijn. 'Ze moeten weten wie hier de baas is, maar dat moeten ze niet iedere dag van mij horen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden