Kostwinner is de verliezer van de loonschok

Honderdduizenden werknemers en gepensioneerden ontvingen vorige maand minder geld dan ze hadden verwacht. Onder meer als gevolg van het zorgstelsel....

Een op de vier werknemers heeft in januari tientallen tot honderden euro’s minder loon ontvangen dan vorig jaar. Dat bleek deze week uit een peiling van de vakcentrale FNV. Sinds de lonen en de pensioenen vorige week zijn uitbetaald, worden bonden en pensioenfondsen overstroomd met vragen en klachten.

Voor bepaalde groepen, zoals kostwinners, gepensioneerden, ambtenaren en onderwijzers, zijn de druiven zuur. Ze herkennen zich niet in de rooskleurige rekenvoorbeelden van de overheid. Vakbonden verzamelen hun gegevens en zullen bij het kabinet aandringen op reparatie. Ze hadden al gewaarschuwd voor grote inkomenseffecten, maar het kabinet zei: ‘Eerst zien, dan geloven.’

De oorzaak van de loonschok is de nieuwe manier waarop deze werknemers en alle andere Nederlanders betalen voor hun zorgverzekering. Sinds begin dit jaar voldoen ze de helft via hun inkomensafhankelijke premie. De rest betalen ze direct aan de verzekeraar van hun keuze.

Wie opeens minder ontvangt, vraagt zich af wie daarvan profiteren. Zijn de werkgevers spekkoper? Of ontvangen de zorgverzekeraars meer? Of gaan andere werknemers er flink op vooruit?

Werkgevers ontkennen dat ze garen spinnen bij het nieuwe zorgstelsel. Sterker: de werkgeversorganisatie VNO-NCW zegt dat de loonkosten van het bedrijfsleven met 1 miljard euro zullen stijgen als gevolg van het zorgstelsel. De bedrijven zijn immers verplicht 6,5 procent over de eerste 30 duizend euro loon te betalen. Soms is dat meer dan ze vorig jaar vergoedden.

Ook bij de overheid, waar veel boosheid is over de lagere lonen, zeggen de werkgevers niet voordeliger uit te zijn. ‘Voor ons als werkgever maakt het nauwelijks verschil’, zegt Ina Sjerps, CAO-onderhandelaar bij de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). ‘Het voordeel voor de werkgever in vergelijking met het oude systeem wordt weer verdeeld via toeslagen voor de gemeenteambtenaren.’

De zorgverzekeraars zeggen dat ze zich in het nieuwe zorgstelsel niet opeens kunnen verheugen op extra inkomsten. De hele operatie zou immers kostenneutraal zijn. Het verschil met vorig jaar is dat het geld uit andere bronnen komt. Het ministerie van Volksgezondheid raamt dat de zorgverzekeraars dit jaar ruim 29 miljard euro zullen ontvangen.

De vakcentrales MHP en FNV inventariseren de inkomenseffecten, zodat het kabinet ermee om de oren kan worden geslagen. Omdat het lastig is de gevolgen vast te stellen, moeten de leden hun loonstroken en verzekeringspolissen inleveren. Aan de hand van die documenten willen de bonden aantonen dat bepaalde groepen onevenredig worden getroffen. Het kabinet heeft gezegd dat er geld is voor schrijnende gevallen.

‘Van sommige groepen konden we zien aankomen dat ze het zwaar te verduren zouden krijgen’, zegt Eddy Haket, econoom bij MHP. ‘Zo vallen alleenstaande gepensioneerden met een inkomen tussen de 25 en 30 duizend euro tussen wal en schip. Ze hebben geen recht op een zorgtoeslag en profiteren evenmin van een fiscale maatregel die geldt voor ouderen die meer verdienen dan 30 duizend euro.’

Andere groepen zijn voor MHP een verrassing. ‘Zo zijn er arbeidsongeschikten die geen premie voor hun zorgverzekering hoefden te betalen. Die moeten nu opeens het volle pond betalen omdat verzekeraars geen onderscheid mogen maken. Deze mensen moeten een afkoopsom krijgen’, aldus Haket.

Zo zijn ouders van studerende kinderen, die gratis waren meeverzekerd, duurder uit, terwijl particulier verzekerde ouders van jonge kinderen tevreden kunnen zijn.

Dat is het andere resultaat van de FNV-enquête. Uit het onderzoek bleek tevens dat een op de drie leden afgelopen maand een hoger nettoloon heeft ontvangen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden