Nieuws

Koopkrachtoplossing van politici vergroot inflatieprobleem van centrale bankiers

Het Nederlands kabinet drukt het gaspedaal in om de koopkracht te ondersteunen, terwijl de Europese Centrale Bank juist op de rem trapt om de reden daarvoor aan te pakken: de hoge inflatie.

Daan Ballegeer
ECB-directeur Christine Lagarde (midden) in overleg met voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen (links) en de Ierse minister van Financiën Pachal Donohoe tijdens een EU-top in Brussel, juni dit jaar. Beeld ANP
ECB-directeur Christine Lagarde (midden) in overleg met voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen (links) en de Ierse minister van Financiën Pachal Donohoe tijdens een EU-top in Brussel, juni dit jaar.Beeld ANP

De 27 lidstaten van de Europese Unie hebben tot nu toe al 314 miljard euro uitgetrokken om de gevolgen van de energiecrisis voor consumenten en bedrijven op te vangen, berekende de Brusselse denktank Bruegel. Op Prinsjesdag presenteerde het Nederlands kabinet een koopkrachtpakket van 17 miljard euro.

Olaf Sleijpen, directielid bij De Nederlandsche Bank, noemde de politieke wens om huishoudens en bedrijven te compenseren voor de hoge inflatie onlangs ‘begrijpelijk’, maar hij waarschuwde ervoor dat dit de inflatie juist verder kan voeden. De overheid drukt er het gaspedaal mee in terwijl de ECB via opeenvolgende renteverhogingen net probeert om de vraag af te remmen.

We kampen door de hoge energieprijzen met een aanbodschok, zegt Christiaan van der Kwaak, als universitair docent aan de Rijksuniversiteit Groningen gespecialiseerd in de wisselwerking tussen monetair en begrotingsbeleid. ‘Of je vangt die hogere energieprijzen op door hogere inflatie toe te staan, of je gaat die inflatie bestrijden door de economische activiteit te verminderen. In dat laatste geval wil je niet dat het begrotingsbeleid de andere kant uitgaat als het steeds krappere monetaire beleid.’

‘Riskante begroting’ kabinet

VVD-prominent en oud-minister van Financiën Hans Hoogervorst vindt dat het kabinet met een ‘riskante begroting’ is gekomen. Vooral de verhoging van het wettelijk minimumloon en de verhoging van uitkeringen zitten hem dwars, vertelde hij op radiozender BNR. ‘Dan krik je de hele onderkant van het loongebouw ineens enorm op en kunnen de vakbonden eigenlijk niks anders doen dan 10 procent extra eisen voor de overige werknemers. Als dat gebeurt en het resulteert in behoorlijke loonsverhogingen, dan gaat dat de inflatie natuurlijk weer versterken.’

Van der Kwaak vind het terecht dat de overheid de scherpste randjes van de energiecrisis af haalt en mensen compenseert die anders door het bestaansminimum heen zouden zakken. ‘Tegelijk moeten we aanvaarden dat we als samenleving door deze energiecrisis collectief armer worden. Daar hoort bij dat de lonen de inflatie niet helemaal bijbenen.’

Afgelopen dinsdag, Prinsjesdag in Nederland, riep ECB-president Christine Lagarde op tot een ‘echt Europese aanpak waarbij monetair en budgettair beleid elkaar aanvullen’, en dus niet tegenwerken. Dat deed de Française in haar Karl Otto Pöhl-lezing, vernoemd naar een voormalige Bundesbankbaas die inflatie ooit vergeleek met tandpasta: ‘eenmaal uit de tube krijg je die er moeilijk in terug’.

Niet te hard in de tube knijpen

De ECB heeft er belang bij dat overheden niet te hard in de tube knijpen met hun koopkrachtreparaties. Lagarde zei dat er ‘gerichte, tijdelijk, en op maat gemaakte maatregelen’ nodig zijn om de inkomens van de meeste kwetsbaren te beschermen. Maar landen als Nederland gaan nog een stuk verder. Het kabinet trekt bijvoorbeeld niet alleen geld uit voor de armste gezinnen, maar ook voor die met een modaal inkomen.

‘Het gevaar is dat je de economie te veel aanzwengelt, wat weer kan bijdragen aan de inflatie’, zegt eurozone-econoom Aline Schuiling van ABN Amro. Zij vindt niet dat het aan Lagarde is om ‘te gulle’ politici tot de orde te roepen. ‘Landen zijn hierin soeverein, zij maken keuzes die voortvloeien uit een democratisch proces. De ECB mag niet proberen daar invloed op uit te oefenen.’

Gerichte steun bedrijfsleven

Opmerkelijk is dat Lagarde pleit voor gerichte steun aan het bedrijfsleven om ‘significante productieverlagingen’ en faillissementen te voorkomen. 'Als in een economie het aanbod kleiner is dan de vraag, werkt dat inflatie in de hand’, verklaart Van der Kwaak. ‘De bedrijven die last ondervinden van de hoge energieprijzen staan vaak aan het begin van de productieketens. Als zij failliet gaan, kunnen ook verderop in de keten ondernemingen verdwijnen. Dan riskeer je een sneeuwbaleffect. Het kan daarom verstandig zijn om de productiecapaciteit in stand te houden. Dat kost uiteraard geld, maar het kan de inflatie op korte termijn wel enigszins afremmen.’

Op langere termijn is dat soort steun wel onwenselijk, zegt de econoom. ‘Je wilt geen bedrijfsmodellen steunen die afhankelijk zijn van lage energieprijzen.’ In Nederland werkt het kabinet aan een pakket steunmaatregelen voor het midden- en kleinbedrijf, maar over de invulling daarvan is nog nagenoeg niets bekend.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden