Koopkracht stijgt met 2,7 procent, grootste vooruitgang sinds 2007

De gemiddelde huishoudportemonnee voelde vorig jaar goed gevuld aan. De koopkracht steeg namelijk in doorsnee met 2,7 procent, de sterkste stijging sinds 2007. Zoals gebruikelijk was de koopkrachtwinst voor werknemers in 2016 het sterkst: 4,9 procent, de hoogste stijging in vijftien jaar. De koopkracht van gepensioneerden ging, ook zoals altijd het geval is, het mínst omhoog: met 0,9 procent.

Beeld ANP

Dat blijkt uit gegevens die het statistiekbureau CBS vrijdagmorgen bekend heeft gemaakt. De cijfers geven de doorsneestijgingen weer, per persoon kan de koopkrachtontwikkeling heel anders uitpakken. De grootste klappers worden namelijk gemaakt door degenen die promotie maken, zegt hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het CBS. 'En dat gebeurt meestal aan het begin van je carrière. Vanaf een jaar of 50 ben je afhankelijk van de stijging van het cao-loon.' Koopkrachtdaling komt vooral als iemand korter gaat werken, werkloos wordt of met pensioen gaat.

De 2,7 procent staat voor de doorsneekoopkrachtstijging: van de ene helft van de bevolking steeg de koopkracht met 2,7 procent of meer, van de andere helft groeide de koopkracht minder dan 2,7 procent. Bij een stijging van de koopkracht groeit het inkomen meer dan het gemiddeld prijsniveau en kunnen meer producten en diensten worden gekocht. Van een op de drie Nederlanders (33 procent) daalde de koopkracht in 2016. Dat is weinig, zegt Van Mulligen. 'Deze eeuw was dat alleen in 2001 lager, met 32 procent. Midden in de crisis, in 2012, ging 58 procent van de Nederlanders er in koopkracht op achteruit.'

Meer dankzij lastenverlichting

De stijging van de koopkracht was in grote mate een gevolg van een lastenverlichting van 5 miljard euro en een toename van de cao-lonen met gemiddeld 1,8 procent. Daarnaast gingen de consumentenprijzen nauwelijks omhoog, met slechts 0,3 procent.

Werknemers koploper

Werknemers hadden in doorsnee met 4,9 procent de grootste koopkrachtstijging in 2016. Naast de gestegen cao-lonen profiteerden zij van fiscale maatregelen zoals een verhoging van de arbeidskorting en een verlaging van het tarief in de tweede en derde schijf van de inkomstenbelasting. Ondanks deze lastenverlichting op arbeid daalde de koopkracht vorig jaar bij 28 procent van de werknemers, bijvoorbeeld omdat zij minder uren gingen werken.

Grote verschillen tussen zzp'ers

De koopkrachtstijging van zelfstandigen is voorlopig geraamd op 1,8 procent. Daarbij varieert de koopkrachtontwikkeling binnen de groep zelfstandigen fors. Eenvijfde van de zelfstandigen zag zijn koopkracht dalen met 12,5 procent of nog zelfs meer. Een even grote groep had 18 procent meer te besteden.

Zelfstandigen hadden voordeel van dezelfde fiscale maatregelen als werknemers, maar betaalden wel een hogere inkomensafhankelijke bijdrage voor de Zorgverzekeringswet. Dat de informatie over zzp'ers nog niet definitief is, komt doordat hun inkomen vooral uit winst bestaat en voor een deel van de zelfstandigen die nog niet definitief is vastgesteld.

Gunstige kindregelingen voor gezinnen

De koopkracht van eenoudergezinnen steeg in doorsnee met 3,4 procent. Paren met kinderen gingen er 5,0 procent op vooruit. Dit was mede het gevolg van een verhoging van de kinderbijslag, het kindgebonden budget en de inkomensafhankelijke combinatiekorting. De gunstige kindregelingen betekenden voor eenvijfde van alle gezinnen een koopkrachtstijging van ruim 14 procent of meer.

Voor driekwart van de paren met kinderen is inkomen als werknemer de belangrijkste inkomensbron. Hun koopkrachtwinst is daarom vergelijkbaar met die van werknemers. Van de paren zonder kinderen ontvangt bijna de helft vooral pensioen, waardoor hun koopkracht minder toenam.

Ook gepensioneerden in de plus

Ook gepensioneerden zagen hun koopkracht in doorsnee met 0,9 procent toenemen. En dat is redelijk bijzonder. De afgelopen jaren kregen deze niet-werkenden er nauwelijks iets bij door de matige positie van veel pensioenfondsen. In veel gevallen hadden pensioenontvangers profijt van een verhoging van de ouderenkorting, maar ze hadden ook nog steeds te maken met het niet of beperkt indexeren van aanvullende pensioenen. Daarnaast betekende het afschaffen van de ouderentoeslag dat een deel van de gepensioneerden meer belasting over hun vermogen moest betalen.

En wat brengt 2017?

De kans is groot dat de koopkracht dit jaar, ook weer in doorsnee, minder goed uitpakt. Verdere lastenverlichting lijkt niet in het verschiet te liggen. En de cao-lonen zijn tot dusver gemiddeld met 1,65 procent gestegen, terwijl de prijzen voor de consument sterker stijgen dan vorig jaar. Vandaag waarschuwen bijvoorbeeld de verzekeraars dat de premies voor auto, bedrijven, huizen en inboedel omhoog moeten door toenemende schade als gevolg van hevige regen- en hagelbuien door de klimaatverandering. De premies voor de zorgverzekering en het eigen risico stijgen voorlopig ook. Wie er dus op vooruit wil gaan, zal meer uren moeten gaan werken of een mooie promotie moeten maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden