Koolzuur onder maaiveld helpt kabinet

Koolzuurgas dat vrijkomt bij de vernieuwde Shell-raffinaderij in Pernis kan onder de grond worden opgeslagen. Dat komt de overheid goed uit....

BROER SCHOLTENS

GOEDE voornemens hebben als gemeenschappelijk kenmerk dat ze niet worden gerealiseerd. Zo ook die fraai geformuleerde doelstelling van de Nederlandse overheid om de uitstoot te beperken van kooldioxidegas, de mogelijke hoofdverantwoordelijke voor een warmer wordend klimaat. Vóór de eeuwwisseling moet die uitstoot in Nederland met 3 procent terug, ten opzichte van 1990.

In werkelijkheid is er een stijging met op zijn gunstigst enkele procenten. 13 Procent wordt echter voorzien, rekende het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) de overheid vorige week voor. Er wordt weliswaar op allerlei fronten energie bespaard, maar die besparing wordt teniet gedaan door meer economische groei en daaraan gekoppeld bijvoorbeeld nog meer vliegreizen en de aanschaf van nog meer energievreters voor thuis en op de weg.

Vandaar dat ook de weinig fundamentele oplossing in beeld komt: de opslag van koolzuurgas (CO2) in de bodem in plaats van lozing in de atmosfeer. Sinds enige maanden zijn er discussies over een eigen plan van het ministerie van Milieubeheer (VROM) voor de opslag van kooldioxidegas dat vrijkomt bij de vernieuwde Shell-raffinaderij in Pernis. Dit gas zou in een waterhoudende laag in de bodem, een zogeheten aquifer, moeten worden opgeborgen.

Als een van de nieuwigheden is bij de raffinaderij een waterstoffabriek neergezet. Met het waterstofgas daaruit worden uit ruwe aardolie meer lichtere producten - zoals benzine en kerosine - gehaald dan vóór de verbouwing van de raffinaderij.

Het waterstofgas wordt gemaakt uit aardgas. Hierbij komt kooldioxidegas als afvalproduct vrij, één miljoen ton per jaar. Deze gasstroom is schoon, veel schoner dan het rookgas dat via de schoorstenen van de Pernis-raffinaderij de lucht in wordt geblazen. Daarin zit, op jaarbasis gerekend, nog eens vijf miljoen ton koolzuurgas. Maar dat is wél vermengd met andere gassen. Uit de rookgasstroom zou eerst het koolzuurgas moeten worden gehaald, voordat het zou kunnen worden opgeslagen.

Het schone kooldioxidegas uit de waterstoffabriek leent zich uitstekend voor ondergrondse opslag, omdat geen dure reinigingsfabrieken nodig zijn. In principe kan het koolzuurgas zó via enkele pijpen in een aquifer in de buurt worden gepompt.

Een deel ervan zal het water in het gesteente verdringen, een klein gedeelte zal in dat water oplossen. Uit studies van het Nederlands Instituut voor Toegepaste Geowetenschappen TNO (NITG) in Delft blijkt dat er onder het Rotterdamse voldoende aquifers zijn om het koolzuurgas van de raffinaderij in op te slaan.

De kosten van het opslagproject worden geschat op honderd miljoen gulden. Een substantieel deel daarvan komt uit de grote pot van 750 miljoen die de overheid vorig jaar heeft gereserveerd voor projecten waarmee op korte termijn de uitstoot van CO2-gas kan worden gereduceerd.

De uitvoering is technisch geen probleem, blijkt uit een recente studie van Stork. Ook geotechnisch lijken er geen onoverkomelijkheden. Er is zelfs al enige ervaring mee. In Noorwegen pompt oliemaatschappij Statoil sinds eind vorig jaar kooldioxidegas in een aquifer. De CO2-injectie gebeurt daar offshore.

Bij Pernis betreft het een onshore-project, het eerste ter wereld. Daarvan moet voor de volle honderd procent zeker zijn dat koolzuurgas, dat onder druk in de gesteentelaag wordt gepompt, er niet binnen afzienbare tijd weer uitkomt.

Uit berekeningen van het NITG blijkt dat het minimaal vijfduizend jaar duurt voordat er wat van het opgeslagen koolzuurgas via poriën in bovenliggend gesteente naar boven sijpelt. Daarbij is echter geen rekening gehouden met eventuele breuken, waarlangs CO2-gas zou kunnen ontsnappen.

Uitvoering van het Pernis-plan betekent dat aan de hand van boorkernonderzoek en seismische research een geschikte aquifer moet worden gezocht. Bovendien, vindt het NIGT, zou er een veiligheidsstudie moeten worden gemaakt om te de risico's systematisch in kaart te brengen.

Het opslagproject verdeelt Nederland. Greenpeace vindt het niets, omdat opslag geen fundamentele oplossing is. De productie van CO2-gas wordt er niet mee voorkomen. Het geld kan volgens de milieuorganisatie beter worden besteed aan energiebesparing en de ontwikkeling van duurzame energiebronnen. Daar moeten we het uiteindelijk van hebben om de uitstoot van CO2-gas te beperken, vindt Greenpeace.

Collega-organisatie Natuur & Milieu, dat samen met VROM nauw is betrokken bij de voorbereiding van het project, vindt dit ook, maar benadert het probleem pragmatischer. 'Op korte termijn, binnen enkele jaren, zijn er nauwelijks andere technieken beschikbaar om die uitstoot te beperken. Uitvoering van het Pernis-project schept meer tijdsruimte om die te ontwikkelen', aldus directeur Ad den Biggelaar. Hij vindt wel dat het bij dit ene project moeten blijven, dat uniek is vanwege de schone CO2-stroom uit de waterstoffabriek van Shell.

De overheid is ook verdeeld. Op het ministerie van Economische Zaken zien ze er geen heil in om iets tegen veel geld in de grond te stoppen zonder dat er andere voordelen zoals energiebesparing tegenover staan. Op het ministerie van Milieubeheer zijn ze vóór, omdat zo op korte termijn de CO2-uitstoot in Nederland met minimaal een half procent kan worden teruggebracht. Het kabinet moet beslissen, maar dat gebeurt pas na de zomer.

Bij het aantreden van het paarse kabinet is uit bezuinigingsoverwegingen enkele jaren geleden op de VROM-begroting een demonstratieproject voor kooldioxideopslag geschrapt. De verwachting is VROM het dit keer wel gaat winnen, het departement kan zich geen tweede nederlaag op dit punt veroorloven. De nood is bovendien hoger, nu. Het kabinet slaagt er maar niet in de uitstoot van CO2-gas op andere manieren terug te brengen.

Broer Scholtens

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden