Column Peter de Waard

Komt er weer heimwee naar een negen-tot-vijfbaan?

De filmklassieker Nine-to-Five uit 1980 – een satire over het Amerikaanse kantoorleven waarbij drie vrouwen hun seksistische baas gijzelen – beleeft een revival, net zoals Mamma Mia of Mission Impossible, de zomerhits van dit moment.

Dolly Parton (71), Lily Tomlin (78) en Jane Fonda (80), de hoofdrolspelers van toen, zijn er alle drie bij betrokken. Toen was de film vooral een aanklacht tegen de routine van de negen-tot-vijfbaan. In de volgende editie zouden diezelfde banen wel eens kunnen worden gekoesterd.

‘Ik moet helaas zeggen dat de situatie op de werkvloer sinds die tijd is verslechterd en ik weet ook hoe dit komt’, zei Fonda. ‘Net als in de vorige film is het bedrijf Consolidated. Maar als er toen problemen waren, kon je tenminste daar nog aankloppen. Nu word je door een of ander bureau tijdelijk gedetacheerd bij dat bedrijf. Waar kun je nog klagen? Tegen wie kun je vechten?’

Een negen-tot-vijfbaan was in het begin van de vorige eeuw het ideaalbeeld van de werkende mens die wilde opklimmen tot de zogenoemde middenklasse. Het was een kantoorbaantje zonder dat je vieze handen hoefde te maken, ’s Morgens kon je met de kids ontbijten en ’s avonds was je op tijd thuis, zodat je nog voldoende energie had om iets leuks te doen. De tijden zelf luisterden minder nauw, maar het was veilig: een vaste baan in een strikte hiërarchie, vaste werktijden en een salaris dat jaarlijks en stapsgewijs toenam – een ijzeren regelmaat van acht uur werken, acht uur slapen en acht uur vrije tijd.

Al bij de eerste Nine-to-Five-film − ‘what a way to make a living’ − was het begrip ‘negen-tot-vijfmentaliteit’ synoniem geworden voor luieren. Sindsdien is het langzaam een schrikbeeld geworden.

Van werknemers wordt passie verwacht. En zelf willen ze impact op de organisatie hebben. In deze tijd van arbeidskrapte is de eis voor een negen-tot-vijfbaan de enige zekerheid om werkloos te blijven. Negen-tot-vijfbanen dreigen het lot te ondergaan van de kolenboer en scharensliep. Ze sterven uit, waardoor de middenklasse krimpt.

Millennials kiezen massaal voor flexibilisering, zzp’en en hosselen. Het is alles of niets. De werkdag kan net zo gemakkelijk van zes tot twee zijn als het weekeinde op dinsdag en woensdag. Werkgevers zijn er dol op en van de millennials zegt ook 70 procent daar een voorkeur voor te hebben. Ze willen hun eigen uren kiezen. En de nieuwe technologie maakt het ook mogelijk om op elk moment te werken. Slechts 6 procent van de werkende Britten zei onlangs nog een baan te hebben waarbij om negen uur op kantoor het eerste telefoontje wordt gedaan en om vijf uur de pen wordt neergelegd. Van werkenden wordt verwacht dat ze zestien uur per dag via de smartphone (you’re always in the working mode) paraat zijn. Het eten, het huishouden en de hobby’s moeten ergens tussen de werktijden worden ingelegd.

Pas als iedereen een burn-out heeft gehad, wordt nine-to-five weer de nieuwe trend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.