Kolencentrales stoken niet-duurzaam zaagsel en omzeilen zo afspraken Energieakkoord

Kolencentrales die zaagsel zonder duurzaamheidskeurmerk verstoken, omzeilen afspraken uit het Energieakkoord. Om dat te voorkomen stappen milieuorganisaties naar de rechter.

De Amercentrale van RWE in Geertruidenberg. RWE wil steenkool grotendeels vervangen door zaagsel. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
De Amercentrale van RWE in Geertruidenberg. RWE wil steenkool grotendeels vervangen door zaagsel.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Een belangrijk deel van de vergroening van de energievoorziening dreigt vast te lopen in zaagsel. Energiemaatschappij RWE wil in september beginnen 30 procent van de steenkool voor de Amercentrale in Geertruidenberg te vervangen door zaagsel. Milieuorganisaties onder leiding van Greenpeace willen dat voorkomen: eerst moet het zaagsel gecertificeerd zijn. Zij stappen daarvoor binnen enkele dagen naar de rechter.

Eigenaar RWE wil zijn Amercentrale in Geertruidenberg voor 80 procent stoken op houtkorrels in plaats van op steenkool. In september moet de eerste stap worden gezet. Dan stapt de centrale voor 30 procent over op houtkorrels. Van de zes molens die tot nu toe steenkool vermalen voordat die het vuur in gaan, zijn er al drie omgebouwd om houtpellets te kunnen malen. Daarmee kan de centrale eind dit jaar al op een bijstook zitten van 50 procent.

Maar de milieuorganisaties Greenpeace, Natuur & Milieu, Milieudefensie en het Wereld Natuurfonds willen dat RWE de voorbereidingen voor het overstappen van kolen op hout staakt. Volgens hen houdt RWE zich niet aan een belangrijke voorwaarde voor het bijstoken van hout, zoals afgesproken in het Energieakkoord: dat alleen hout met een FSC-keurmerk voor duurzaamheid mag worden verstookt.

Het lijkt erop dat de energieconcerns een route hebben gevonden om aan die eis te ontsnappen: de zaagselroute. RWE gaat geen planken of boomstammen verstoken maar zaagsel, samengeperst tot korreltjes. 'Zaagsel hoeft niet te worden gecertificeerd', zegt Erik Terheggen van Energie Nederland, de brancheorganisatie van elektriciteitsmaatschappijen die ook namens RWE het woord voert. 'In het akkoord dat we hebben gesloten op basis van het Energieakkoord staat een tabel waarin van zaagsel wordt gezegd dat het niet zo'n keurmerk hoeft te hebben. Dat zou ook helemaal niet kunnen. Je zou van elke partij zaagsel moeten kunnen aantonen van welk perceel de bomen zijn gekomen. Dat is ondoenlijk. Het moet wel financieel en praktisch uitvoerbaar blijven.'

RWE zegt dat al het hout dat het zal bijstoken, valt in de categorie zaagsel. En dat is meteen het probleem van de milieuorganisaties: zij hebben hun handtekening gezet onder een Energieakkoord waarin staat dat de door kolencentrales gebruikte biomassa een FSC-keurmerk moet krijgen, en nu zou blijken dat alle biomassa die wordt bijgestookt onder een uitzonderingsbepaling valt.

Dode mus

Joris Thijssen van Greenpeace: 'Alle afspraken zijn erop gericht dat die biomassa uit duurzaam beheerd bos komt. De energiemaatschappijen hebben nu een manier gevonden om daar onderuit te komen, want als zij hun zin krijgen, kunnen ze zaagsel kopen waar ze maar willen.' En dan hebben de milieuorganisaties jarenlang een dode mus gekoesterd.

De verwarring ontstond in de uitwerking van het Energieakkoord. Al snel bleek dat de formulering in het Energieakkoord dat brandhout een FSC-keurmerk moet hebben, juridisch niet houdbaar was. De handelsregels van de wereldhandelsorganisatie WTO bepalen dat ook andere keurmerken in aanmerking moeten kunnen komen. Daarop kwamen de energiebedrijven en de milieuclubs overeen dat alle biomassa een 'FSC- of gelijkwaardig keurmerk' zou krijgen.

De vraag is sindsdien: wat is gelijkwaardig? Energiemaatschappijen en milieuorganisaties ruziën daarover. Tijdens de onderhandelingen is er op de een of andere manier een tabel in de documenten terechtgekomen waaruit valt af te leiden dat zaagsel niet hoeft te voldoen aan de eis 'FSC- of gelijkwaardig keurmerk'. Dat is de tabel waaraan Energie Nederland en de energiemaatschappijen zich nu vastklampen. Een beetje beschroomd geeft Thijssen toe dat ook de milieuorganisaties het stuk met de gewraakte tabel hebben ondertekend. 'De energiemaatschappijen en het ministerie van Economische Zaken produceerden zo veel stukken, dat wij er niet in slaagden alles goed te bestuderen. Deze is er doorheen geglipt.'

Hoe dan ook, zegt Greenpeace: de algemene regel staat in het Energieakkoord: een duurzaamheidskeurmerk is vereist. 'Je kunt dan niet terugvallen op een uitzonderingsbepaling waardoor de door jou gebruikte biomassa ook niet meer onder die algemene regel valt.'

Geen compromis

De vraag is of er wel een FSC-achtig certificaat is te vinden voor zaagsel. Volgens Greenpeace wel: 'FSC certificeert ook zaagsel.' Daar denkt FSC zelf genuanceerd over. 'In principe kan het', zegt een woordvoerder van FSC Nederland. 'Maar in Nederland wordt geen zaagsel met ons keurmerk gemaakt. Eén houtbedrijf heeft het weleens geprobeerd, maar dat moest daarvoor alle zaagsel voor FSC apart houden van het andere zaagsel. Dat is niet gelukt.' Of er elders in de wereld wel zaagsel wordt geproduceerd dat het FSC-keurmerk draagt, was voor de Volkskrant niet te achterhalen: FSC International was niet bereikbaar.

De kemphanen slaagden er niet in een compromis te vinden. En nu, zegt Thijssen van Greenpeace, kan de knoop alleen worden doorgehakt door de rechter. RWE is de eerste die wordt gedaagd. 'We willen in kort geding dat de rechter alle voorbereidingen van RWE om te beginnen met de bijstook staakt. Daarna moet de rechter in een bodemprocedure bepalen hoe we de regels over certificering moeten uitleggen.'

Subsidie voor bijstook

Het bijstoken van biomassa (vooral hout, bamboe, snoeiafval, maar ook riet en stro) is een van de mogelijke oplossingen voor de verduurzaming van energie. Het verbranden van fossiele brandstoffen als kolen en gas verhoogt het CO2-gehalte in de atmosfeer.

In het Energieakkoord van 2013 werd plek ingeruimd voor biomassa: er zou maximaal 25 petajoule energie (1,25 procent van het Nederlandse energieverbruik) mee worden opgewekt. Met het bijstoken van biomassa kunnen energiemaatschappijen hun kolencentrales weer een paar jaar legitimeren. Dankzij de subsidie levert die bijstook ook nog geld op. De milieubeweging beschouwt de subsidie op de bijstook als subsidie op kolencentrales. Eenzelfde subsidie op een windmolen of zonnepaneel levert 20 tot 25 jaar CO2-vrije stroom op, die bovendien veel goedkoper is.

Vorig jaar kende Nederland 3,5miljard euro aan subsidie toe voor de bijstook van biomassa. RWE kreeg daarvan het meeste: 2,67 miljard euro over negen jaar. De Amercentrale is de eerste die gaat overstappen. RWE wil bovendien zijn centrale in de Eemshaven voor 15procent op houtpellets laten draaien.

In de Tweede Kamer werd eind vorig jaar een motie aangenomen om te stoppen met het subsidiëren van de bijstook van biomassa. Maar minister Kamp houdt voet bij stuk. Hij zegt dat hij zonder biomassa de doelstellingen in het Energieakkoord niet kan halen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden