'KLM'er moet wennen aan enorme machtsafstand'

'Ach, we zijn gewend om met buitenlanders om te gaan. Het is met Fransen niet anders dan met Engelsen of Italianen: we zien de cultuurverschillen als een uitdaging en verwachten er geen grote problemen van'....

Financieel directeur Rob Ruijter van KLM heeft er, na 21 maanden onderhandelen met de Air France-top - in het Engels -, nog alle vertrouwen in: Fransen vinden hiërarchie belangrijk en zijn diplomatiek ingesteld, is zijn ervaring. 'Tijdens de onderhandelingen zeiden ze vaker dan wij: ''Uw positie is me duidelijk, daar komen we op terug.'' Als Nederlander denk je eerder een mandaat te hebben om een standpunt te kunnen innemen.'

Ook zijn Franse collega Pierre- Henri Gourgeon, chief operating officer van Air France, signaleert verschillen, waar hij evenmin grote waarde aan hecht. Nederlanders zijn volgens hem 'très sympa' en openhartig: 'Wij Fransen hebben de neiging veel te praten, voordat we tot daden overgaan. En we willen graag veel schriftelijk vastleggen. De Nederlanders gaan liever meteen tot handelen over', meent hij. Maar die cultuurverschillen zullen volgens hem de ambitieuze synergieplannen van KLM en Air France niet in de weg staan. Op termijn moeten die 600 miljoen euro per jaar opleveren, onder meer door de verkooporganisaties en IT-afdelingen van beide bedrijven te laten samenwerken. Dat gaat gebeuren zonder de identiteit van KLM aan te tasten, luidt de belofte.

Michiel Buitelaar, tot begin dit jaar commercieel directeur van mobiele aanbieder Orange, een dochter van France Telecom, betwijfelt of dat mogelijk is. Vooropgesteld: Franse managers zijn doorgaans zeer kundig - 'Ze zijn wat technocratisch en het duurt even voordat ze hun plan presenteren, maar het resultaat is meestal heel degelijk.' Hij noemt het echter - excusez le mot - 'gelul' dat KLM zijn eigen identiteit kan bewaren nu Air France het uiteindelijk voor het zeggen krijgt. 'Bij Orange werden de belangrijke posities stap voor stap door Fransen ingenomen. In het eerste jaar mochten we zelf de budgetten nog vaststellen, daarna kwamen alle voorschriften uit Parijs.'

Waar de KLM'ers volgens hem vooral aan zullen moeten wennen, is 'de enorme machtsafstand'. In Frankrijk is de baas ook echt de baas. Het verschil blijkt uit de topstructuur van beide bedrijven. Bij Air France is topman Spinetta tevens voorzitter van de raad van commissarissen, terwijl zijn tegenvoeter Leo van Wijk in Floris Maljers, voorzitter van de raad van commissarissen, een toezichthouder heeft. Buitelaar: 'Als in Frankrijk de baas iets heeft besloten, gaat iedereen rennen.' Het management dat onder hem zit is bovenal statusgevoelig: 'Ik heb eens meegemaakt dat een gewone werknemer van ons rechtstreeks klaagde tegen een directielid, in het bijzijn van een hoge Fransman. Die ontplofte zowat.' Bovendien zijn Fransen politieker ingesteld dan Nederlanders: 'Er wordt flink geluncht met vriendjes. Banen worden niet altijd op basis van prestaties vergeven. Er zijn managers die onaantastbaar zijn, omdat ze een beschermengel hebben. En alle lijnen komen samen in Parijs, het centrum van het heelal.'

Hoge Franse managers hebben vaak een opleiding genoten aan een van de grandes écoles, zoals de ENA of de École Politechnique - scholen die in aanzien en niveau ver boven de universiteiten staan. Buitelaar: 'Ik heb zelf de TU Delft gedaan. Toen ik aan mijn voormalige schoonfamilie vertelde dat dit een soort Nederlandse 'Politechnique' is, vielen ze achterover. Het is een statuscultuur.'

Wilbert Kieboom beaamt dat. Hij zit in de raad van bestuur van Atos Origin, een automatiseringsbedrijf dat ontstond uit een fusie tussen Philips-dochter Origin en het Franse Atos. 'Frankrijk kent zeer elitair geschoolde managers. Daar hebben ze een netwerk aan overgehouden dat ze goed onderhouden en gebruiken. Zeer doeltreffend. In Nederland werken we meer met gemiddelde niveaus.' Kieboom is onder de indruk van de 'goede politieke antennes' van de Fransen. 'Waar Nederlanders soms nogal direct of agressief kunnen overkomen, staan Fransen bekend om hun zorgvuldige woordkeuze. Ze houden rekening met de impact van hun woorden. Dat maakt ze geschikt voor internationale bedrijven.' Kieboom, gehuwd met een Française, ziet niet in waarom het mis zou gaan tussen KLM en Air France. 'Ik bekijk het positief, ze vullen elkaar juist aan. Fransen zijn voorzichtiger en meer op de lange termijn gericht. Nederlanders houden van actie, je merkt dat wij zijn beïnvloed door de Amerikaanse stijl van managen.'

Manfred Kets de Vries, hoogleraar aan de internationale managementschool Insead in Parijs, houdt echter zijn hart vast. 'Het probleem bij dit soort fusies is dat de financiëel deskundigen het voor het zeggen hebben, maar dat de culturele dimensie uit het oog wordt verloren. Naderhand komen ze er dan achter hoe belangrijk die is, maar dan is het te laat.' Grensoverschrijdende fusies gaan in meer dan de helft van de gevallen de mist in, stelt hij. 'En dat percentage ligt nog hoger wanneer een fusie alleen uit het oogpunt van kostenreductie wordt aangegaan.' Voorbeelden van geslaagde Frans-Nederlandse fusies of samenwerkingen kan hij niet direct noemen. De bekendste fusie tot dusver is die van beursbedrijf Euronext - daar delen Fransen de lakens uit.

Wederzijds begrip tussen Fransen en Nederlanders is bepaald geen gegeven. Terwijl in de Nederlandse cultuur het gewoon is te kijken naar het algemeen belang en begrip voor andere groepen op te brengen, komt bij de Fransen het deelbelang van de eigen groep op de eerste plaats, aldus Kets de Vries.

'Neem de piloten van Air France, die het best betaald ter wereld zijn. Die leggen het hele bedrijf plat om een hoger salaris te krijgen. Dat is tekenend.' Vanuit zijn Parijse appartement ziet Kets de Vries voortdurend demonstraties van al die afzonderlijke groepen voorbijkomen. 'Er is hier veel sociale onrust, omdat men alleen maar zijn eigen belang ziet.' De elitaire scholing van het topmanagement is hem een doorn in het oog. 'Ik heb wel eens voorgesteld om de ENA en de Ecole Polytechnique op te blazen, omdat ze zo'n slechte invloed op het topmanagement hebben.'

De vraag is of KLM in Spinetta, de baas van Air France, niet een uitzondering op deze regel is. Deze oud-ENA-leerling hanteert een democratische vergaderstijl: hij laat zijn directeuren praten en noteert slechts hun opmerkingen. Hij vindt dat KLM zoveel mogelijk zijn eigen gang moet gaan. Kets de Vries moet het allemaal nog zien. 'Het zou mooi zijn, als hij inderdaad zo wijs is. Maar de vraag is of er niet een verschil is tussen wat hij zegt en wat hij doet. Bovendien is het probleem vaak dat de mensen om hem heen er anders over denken.'

Omgekeerd kijken Fransen heel wat positiever tegen Nederland aan. Bij Air France wordt hoog opgegeven van de Nederlandse professionaliteit. 'Nederland staat hoog aangeschreven', meent Kieboom van Atos Origin. 'We zijn flexibel en spreken de talen. Nederlanders zijn de kameleons van de zakenwereld. Ze kunnen in iedere willekeurige omgeving werken. Ook in een Franse.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden