Pieter Elbers (CEO KLM) tijdens de presentatie over de halfjaarcijfers van Air France KLM in Parijs.
Pieter Elbers (CEO KLM) tijdens de presentatie over de halfjaarcijfers van Air France KLM in Parijs. © ANP

KLM en Schiphol werkten samen om concurrenten op luchthaven te dwarsbomen

KLM en Schiphol hebben sinds 2013 samengespannen om de groeiplannen van concurrenten van KLM op Schiphol te dwarsbomen.Dat concludeert de Autoriteit Consument en Markt (ACM) na onderzoek. Door de innige samenwerking van KLM en Schiphol kreeg de Arabische luchtvaartmaatschappij Emirates geen business lounge (een comfortabele ontmoetingsplek voor eersteklaspassagiers) op de Amsterdamse luchthaven.

Het handjeklap tussen Schiphol en zijn grootste klant dupeerde ook budgetvlieger Easyjet, dat zijn gewenste thuisbasis in Amsterdam moest uitstellen. Schiphol en KLM mogen nu vijf jaar lang niet meer overleggen over zaken als investeringen, luchthaventarieven en het marketingbeleid, zoals ze sinds 2013 gewend waren.

In dat overleg kwam ook ter sprake dat KLM en haar SkyTeam-partners ongeveer 70 procent van het vliegverkeer op de Amsterdamse luchthaven verzorgen. KLM wil dat overwicht graag behouden. Schiphol deed KLM weliswaar geen enkele toezegging op dat vlak, maar het was duidelijk dat de luchthaven zijn beleid liet beïnvloeden door de gesprekken met KLM, zegt een woordvoerder van de toezichthouder.

'Door deze contacten ontstond het risico dat Schiphol niet zelfstandig zijn beleid bepaalde, maar zich aanpaste aan de wensen van KLM. Zo werden andere luchtvaartmaatschappijen mogelijk gedwarsboomd in hun groeiplannen', schreef de ACM donderdag in zijn onderzoeksrapport.

De toezichthouder begon het onderzoek naar aanleiding van het zogenoemde Shared Vision-akkoord tussen Schiphol en KLM, dat de twee partijen in 2013 sloten om om de beschadigde relatie te verbeteren. KLM verweet Schiphol in die tijd dat het te veel geld stak in buitenlandse projecten en te weinig rekening hield met de concurrentiepositie van KLM. In het akkoord beloofde Schiphol dat luchtvaartmaatschappijen voortaan mochten meepraten over investeringen van de luchthaven en intensief betrokken zouden worden bij de vaststelling van de luchthavengelden.

De ruimte op Schiphol wordt steeds schaarser, dus moet het speelveld voor concurrentie gelijk zij

Met deze toezeggingen aan de ACM maken KLM en Schiphol duidelijk hoe zij daarvoor gaan zorgen

Ondanks haar kritiek bestempelt de ACM het innige overleg tussen beide partijen niet als overtreding. In plaats van een boete op te leggen heeft de toezichthouder de partijen gevraagd plechtig te beloven niet meer samen over dit soort onderwerpen te praten. 'Dat is een effectievere en snellere manier om de concurrentie op Schiphol te verbeteren', zegt een ACM-woordvoerder. Een boeteprocedure duurt meestal jaren. Over het feit dat het 'spreekverbod' maar vijf jaar duurt, zegt hij: 'Dat is een gebruikelijke termijn. We gaan ervan uit dat KLM en Schiphol daarna aan deze manier van werken gewend zijn.' Schiphol en KLM hebben de ACM beloofd niet meer over dit soort zaken te overleggen.

De constatering van de ACM dat KLM en Schiphol de afgelopen jaren nauw samenwerkten, is vreemd in het licht van de recente onmin tussen de twee luchtvaartpartijen. KLM-topman Pieter Elbers roept al maanden dat Schiphol de concurrenten van KLM, zoals Easyjet, voortrekt. Het intercontinentale netwerk van KLM zou daaronder lijden.

Jaap de Wit, emeritus hoogleraar transporteconomie, is niet onder de indruk van die jammerklachten. 'Wie het KLM-evangelie doortrekt, bereikt een situatie waarin KLM de enige luchtvaartmaatschappij op Schiphol is. Reken maar dat de prijzen dan omhoog gaan', zegt hij.