‘KLM blijft tot in lengte van jaren bestaan’

Topman Leo van Wijk heeft KLM na een aantal mislukte fusies ondergebracht bij Air France. Is KLM te goedkoop verkocht?...

KLM-topman Leo van Wijk zit er ontspannen bij op zijn kamer op het hoofdkantoor in Amstelveen. Hij vertrekt binnen een paar dagen naar het Portugese Faro, voor een korte vakantie. Maar het is niet alleen het vakantiegevoel dat ontspant. Het valt Jan en alleman op dat de topman van KLM – en tweede man van ’s werelds grootste vliegtuigmaatschappij, Air France-KLM – zo relaxed is. Is het omdat hij na een paar mislukte overnamepogingen KLM eindelijk heeft ondergebracht? Is zijn klus geklaard?

‘Geenszins’, zegt Van Wijk. ‘Ik wil niet zeggen ‘‘het begint pas’’, maar er valt nog een hoop te doen. De laatste jaren bij KLM moesten we hard ingrijpen. Ik moest werknemers ontslaan en dat gaat je niet in de koude kleren zitten. Dat raakte me persoonlijk. Ik was geen tijdelijke manager die even binnenviel. Ik werk hier al 35 jaar en dan ken je de meeste mensen.’

De KLM-topman vindt niet dat hij de nationale trots voor een te gering bedrag heeft verkocht, zoals directeur Peter Paul de Vries van de Vereniging van Effectenbezitters (VEB) veronderstelt. De berekeningen van de VEB doet hij af als ‘dilettanterig’. ‘Als je een verkoopprijs krijgt die meer is dan de marktwaarde, is dat mooi.’

Bij iedere luchtvaartmaatschappij ligt de marktwaarde onder het eigen vermogen, aldus Van Wijk. ‘Het eigen vermogen is dus niet de marktwaarde. Er is maar een berekening die echt hout snijdt: wat voor winst maak je en hoe waarderen de aandeelhouders je bedrijf? Je kan wel een auto in de etalage zetten voor een ton, maar als je hem daarvoor niet verkoopt is hij dat niet waard. Bovendien is er in aandelen betaald, zodat de aandeelhouders profiteerden van de toegenomen waarde van Air France-KLM.’

Twijfel heeft Van Wijk, die bij zijn bedrijf wordt omschreven als een strateeg, nooit gekend. ‘Het was duidelijk dat we met British Airways of Air France moesten samengaan. Alleen konden we niet overleven. Ook ik worstelde, net als iedereen, met emotie en ratio. Als we niets deden, zouden we afglijden naar iets dat we niet wilden. We konden dan geen investeringen meer doen en de werkgelegenheid kwam in gevaar. Rationeel was er geen andere keuze.’

Voor Van Wijk was het belangrijk dat de KLM’ers achter hem bleven staan. ‘Als ik dan van buitenaf modder naar me toegegooid krijg, denk ik: ach laat maar.’

De KLM-baas is niet verrast door het succes van de nieuwe combinatie. Het bedrijf maakt winst, groeit en behaalde veel meer voordelen uit het samengaan dan was verwacht. ‘Spinetta en ik bedachten coördinatie, geen integratie. We wilden eerst die dingen doen die gegarandeerd succesvol waren. Als we veel voordeel konden behalen, maar het risico was te groot, deden we het niet. Buitenlandse investeerders zeiden: ‘‘Ga toch de netwerken saneren.’’ Ja, mensen ontslaan, leuk. Die vragen zich dan af: voor wie is de fusie eigenlijk? Voor de aandeelhouders? Nu ziet het personeel dat we groeien en dat het ook goed voor hen is.’

Van Wijk is ervan overtuigd dat KLM zal blijven voortbestaan en dat deze visie niet afhankelijk is van de uitmuntende relatie tussen hem en Air France-topman Spinetta. ‘In deze fase is het belangrijk dat we goed met elkaar kunnen opschieten. Fusies werken vaak niet als er een gevecht in de top ontstaat. Dan is niemand gemotiveerd zijn posities te verlaten.’ Sinds 1 oktober hebben KLM en Air France de verkooporganisaties van het vrachtvervoer geïntegreerd, onder leiding van de KLM’er Michael Wisbrun. ‘Bij vracht maakt het niet uit of er een KLM-logo op staat’, zegt van Wijk. ‘Bij de passagiers ligt het anders. Daar zit emotie. Spinetta begrijpt dat als geen ander. Hij zegt: ‘‘Als ik het KLM-logo eraf haal, geeft dat niet alleen de motivatie van dertigduizend KLM’ers een negatieve duw, maar verlies ik ook veel klanten die vroeger KLM kozen.’’ De logica van nu, zal ook straks gelden, als de merknaam van KLM, acht jaar na de fusie, niet meer beveiligd is in de contracten.’

Van Wijk ziet Air France-KLM niet van Schiphol weggaan. ‘Je kan niet zomaar naar een andere hub. Op Schiphol zit specifieke kennis die je niet kan overhevelen. Bovendien heeft Schiphol veel extra’s. Brussel wilde graag een knooppunt worden, maar had te weinig bedrijvigheid. Voor Zürich gold hetzelfde. Het vestigingsklimaat is van enorm belang voor een luchthaven. Nederland is een distributieland, daarom komen bedrijven hier.’

Van Wijk vindt dat de politiek te weinig door heeft dat de wereld aan het veranderen is. Hij vindt de besluitvorming veel te traag en te complex. ‘Als ik drie jaar van tevoren een vliegtuig moet bestellen en ik weet niet of ik voldoende geluidsruimte heb, dan bestel ik hem niet. Zo kom je vanzelf in een negatieve spiraal terecht.’

De overheid zou meer de regie moeten nemen om Schiphol bereikbaar te houden en het vestigingsklimaat te verbeteren, vindt van Wijk. ‘Kijk naar Sjanghai, dan weet je waar de dynamiek zit.’

De KLM-topman is nog steeds bezorgd over de privatisering van Schiphol. ‘Ik zeg niet dat het niet kan, maar je moet goede waarborgen hebben. Schiphol is een monopolie. Het gevaar bestaat dat een private ondernemer niet in het minder winstgevende luchtvaartgedeelte gaat investeren, maar op de andere activiteiten, waar een beter rendement te behalen is. Ik zeg: overheid let op je publieke zaak. Je privatiseert het verkeersknooppunt Oude Rijn toch ook niet?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.