Kleeft er bloed aan de Antwerpse fonkelstenen?

Antwerpen beschouwt zich als de navel van de diamantwereld. De handel zegt zichzelf hoge ethische normen op te leggen. Zij ziet deze week met vrees uit naar een VN-rapport over diamantsmokkel uit Afrika....

De Hoge Raad voor Diamant in Antwerpen wil er overduidelijk geen enkel misverstand over laten bestaan. Wie het kantoor van de branchevertegenwoordiging betreedt, struikelt beneden in de hal bijna onmiddellijk over heuphoge borden: No diamonds for arms. Een petitie ligt onder handbereik.

Buiten deint het wereldcentrum van de handel in fonkelsteentjes op het ritme van alledag. Joden, Japanners, Indiërs, Libanezen en Georgiërs laveren door het handvol autovrije straatjes, de mobiele telefoon aan het oor. De smeltkroes is bovenmodaal. Afgezien van de orthodoxe uitdossing van de joden, domineert het maatpak.

Streng kijkende veiligheidsbeambten laten stalen kokers alleen in het plaveisel zakken voor geldtransporten en surveillance-voertuigen van de rijkswacht. Het net wordt niet voor niets gesloten gehouden. Vorig jaar is op deze vierkante kilometer een omzet van 890 miljard frank bereikt.

Aan de tafels in de beurszalen en de meer privacy biedende kantoortjes op hogere verdiepingen turen kopers en verkopers door hun loep naar de glitterwaar in envelopjes. In de snij- en slijpateliers zoemen computergestuurde super buters die een perfecte overdwarse ronding van de steen aanbrengen.

De faam van de handel zelf staat op het spel. De Hoge Raad voor Diamant is er ernstig verlegen mee. Verschillende non-gouvernementele organisaties betichten de branche in Antwerpen van betrokkenheid bij diamantsmokkel uit Afrika. Het embargo van de Verenigde Naties op de handel met de Angolese guerrillabeweging Unita zou worden geschonden. Door de verkoop van diamanten kunnen de rebellen onder leiding van Jonas Savimbi hun bloedige strijd voortzetten. Ook uit Sierra Leone verdwijnt gestolen waar naar Antwerpen. De ondoorzichtige structuur van de handel zou georganiseerde criminaliteit aantrekken.

Rapporten maken er melding van dat de oorsprong van de stenen wordt verdoezeld door uitvoer naar omringende landen en dat diamantairs er maar weinig aan doen de besmette voorgeschiedenis te achterhalen of actief meewerken aan de versluiering van de bron. Hoe anders is te verklaren dat landen als Liberia, Ivoorkust en Equatoriaal Guinee hun export aan karaten hebben verveelvoudigd, zonder dat de productie omhoog is gegaan?

Enkele diamantairs in Antwerpen, die anoniem willen blijven, menen in de aantijgingen de regie te ontwaren van het Zuid-Afrikaanse diamantconcern De Beers Consolidated Mines, dat bijna de helft van de wereldproductie levert. Via een dochteronderneming in Londen zet De Beers ruwe diamant af door aan een beperkt aantal zogenoemde zichthouders partijen te verkopen. Door een deel van de handel buiten die kanalen te besmeuren, zou alleen het schitterkaraat van De Beers het stempel verdienen dat 'er geen bloed aan kleeft'.

De beschuldigingen van de ngo's worden in elk geval serieus genomen. Robert Fowler, Canadees VN-ambassadeur en belast met het toezicht op het embargo, heeft opheldering gevraagd. Op 15 maart publiceert hij een rapport over de effecten van de boycot. De Belgische regering ziet kennelijk een bui hangen. Onlangs is besloten een speciale task force op te richten, met als doel 'informatie uitwisselen, knelpunten inventariseren en maatregelen nemen die de sector doorzichtiger moeten maken'. Naleving van het sanctieregime geldt als prioriteit.

Peter Meeus, jurist, is directeur van de HRD. Mark van Bockstael, geoloog, is voorzitter van een interne task force en directeur van het gemmologisch instituut. Hun boodschap: de beschuldigingen missen fundament, de feiten zijn achterhaald, de oorsprong is simpelweg niet altijd te achterhalen. Maar de raad heeft er veel aan gedaan, ja, doét er nog van alles aan de verdachtmakingen de wereld uit te helpen.

Imago weegt, weten ze ook in Antwerpen. Ze zijn nog nauwelijks bekomen van de verhalen over maffiose praktijken en het witwassen van drugsgeld.

De beschuldigingen over het ontduiken van VN-sancties en betrokkenheid bij smokkel geeft de sector de kans een zelfreinigend vermogen te etaleren. Meeus en Van Bockstael van de HRD sommen de initiatieven op.

De gemakkelijk te vervalsen certificaten bij diamanten uit gebieden die door de regering van Angola worden gecontroleerd, zijn vervangen door nauwelijks na te maken exemplaren. Na ontvangst in Antwerpen gaat er een speciaal document retour, als bevestiging dat export en import in evenwicht zijn. De resultaten zouden al merkbaar zijn. De import uit Angola is verviervoudigd, Unita zelf wordt 'drooggelegd', triomfeert Meeus. Andere gegevens: ook de aanvoer uit Sierra Leone, Ivoorkust en Liberia - toch al niet zo omvangrijk - is gedecimeerd.

De intensieve controle in België op alle in- en uitgaande diamanten, maakt Antwerpen als bestemming voor smokkelaars er bepaald niet aantrekkelijker op, stelt Van Bockstael. 'Wie via Amsterdam of Parijs, of welke andere grote luchthaven Europa binnenkomt, loopt weinig kans een douaneambtenaar tegen het lijf te lopen die weet of een partij duizend of tienduizend dollar waard is. Hier in België is die expertise wel aanwezig.'

De HRD verzwijgt de betrekkelijkheid van het pakket niet. Waterdichte garanties dat er louter 'koosjere' stenen binnenkomen, bestaan niet. Partijen diamant worden voortdurend gemengd, vanaf de bron tot aan nagenoeg het eindproduct. Ze worden geselecteerd op grootte, op kleur, op zuiverheid. De bron wordt steeds moeilijker te traceren. Maar de operatie vermeerdert de waarde van de partij. Zie zo'n economische wetmatigheid maar eens uit te bannen.

Maar zelfs het nalaten van het mengen zou geen soelaas bieden. Geoloog Van Bockstael: 'Vaak is soms tot op de pijp nauwkeurig te bepalen waar de stenen naar boven komen. Helaas voor Angola komen elders in de wereld volstrekt vergelijkbare vormen voor.'

Niet iedereen laat zich overtuigen van de goede wil in het Antwerpse diamantkwartier. Half februari schaarde de Britse staatsecretaris voor Buitenlandse Zaken Peter Hain zich in de rij criticasters en noemde zelfs man en paard. Handelaar David Zollman zou vorig jaar voor Unita maandelijks voor vier miljoen dollar aan diamanten hebben doorgesluisd, broer Maurice ondernam gelijksoortige activiteiten in Zuid-Afrika. Zollman ontkent in alle toonaarden en kondigt juridische stappen aan tegen Hain. Ook de HRD zegt 'verbaasd' te zijn over de aantijging.

HRD-directeur Meeus haalt nog een brief tevoorschijn. Hij heeft de branche-vertegenwoordigingen van de diamantsectoren in Bombay en Tel-Aviv benaderd. Of ze ook van die borden wilden plaatsen, net als hier in de hal beneden. Het antwoord heeft hij informeel al vernomen. Neen. Geen borden, geen petitie.

Meeus: 'Dat zou spijtig zijn.' Maar een triomfantelijke twinkeling in zijn ogen suggereert een andere gedachte: zie, voor hogere ethiek moet je toch echt in Antwerpen zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden