Kiloknallers van het boekenvak

Boeken krijgen een steeds kortere levensduur, en een titel die niet onmiddellijk een bestseller wordt, eindigt in de ramsjboekhandel of op de koopjestafel van de reguliere boekwinkels....

Al tijden op zoek naar dat ene nummer van Bunker Hill over John Fante? Ontbreekt deel 13 van Lou de Jongs Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog in de boekenkast? Koop het in de ramsj, voor luttele euro's. Bij De Slegte, V & D, of een boekhandel met een ramsj-afdeling. Nog makkelijker: werp koopjes in het digitale winkelmandje op sites als www.deslegte.nl of www.powells.com.

Ramsj, oftewel uitgeversrestanten, maakt de consument blij. Een mand vol sinterklaascadeautjes voor de prijs van één pas verschenen roman, dat is heerlijk. Maar voor een schrijver is het een ramp om afgevoerd te worden naar het voorportaal van de eeuwige vergetelheid. Alleen de papierversnipperaar is erger. 'Ik heb de leukste baan van de wereld', zegt Han van Doorn, verkoopleider bij uitgeverij De Bezige Bij, 'maar één ding is vervelend: een auteur meedelen dat z'n boek wordt verramsjt. Maar ja, het moet, om economische redenen.' En Lidewijde Paris, uitgever bij Querido zegt: 'Verschrikkelijk. Ik ga nog liever met een karretje de straat op om ze uit te delen. Hier mensen, mooie boeken!'

Er worden nu eenmaal heel veel boektitels geproduceerd. In Nederland zo'n zeventienduizend per jaar; aan het begin van de vorige eeuw waren het er nog drieduizend. Uitgevers betalen opslagkosten aan het distributiecentrum, dus een boek dat zelden wordt besteld, kost geld. Na twee jaar wordt de vaste boekenprijs voor een titel losgelaten. Het is dan voor een uitgever voordeliger restpartijen voor weinig geld te verkopen aan een ramsjboekhandel of een tussenhandelaar. Bij De Bezige Bij, die zo'n veertienhonderd titels voorradig heeft, treft dat lot zo'n veertig tot zestig titels per jaar, schat Van Doorn.

Lidewijde Paris probeert het verramsjen zo lang mogelijk uit te stellen. 'Als we van een auteur nog een titel in voorraad hebben en er komt een volgend boek aan, dan houden we het. Wij vinden het belangrijk dat een auteur nog in de boekhandel staat. Soms maken we een nieuwe editie van een boek, dan loopt het misschien nog een tijdje. Maar de markt is veranderd: het is moeilijk om een backlist in beweging te krijgen.' Querido is de laatste tijd voorzichtiger geworden met de oplagen. Paris: 'Liever bijdrukken dan ermee blijven zitten. Maar dat is natuurlijk wel duurder.'

'De bestselleritis heeft keihard toegeslagen', zegt Grietje Braaksma, verkoopmanager bij De Slegte. 'Een boek heeft tegenwoordig een zeer korte levensduur. Ik vind dat een enge ontwikkeling.' In de 24 jaar dat zij in het boekenvak zit, zag zij een verschuiving: 'Tien jaar terug was het gebruikelijk dat 80 procent van de omzet werd gehaald uit 20 procent van de titels. Nu is die verhouding al 90 uit 10, en we gaan naar de 95 uit 5 procent toe.' Grote boekhandelsketens kopen grote hoeveelheden bestsellers in. Bijzondere boeken moeten het hebben van de kleine, goed gesorteerde boekhandel, maar die krijgen het steeds moeilijker.

'Er wordt te veel geproduceerd', vindt Braaksma. 'Uitgevers schieten met hagel: veel drukken, en dan zien te verkopen. Dat lukt natuurlijk niet altijd.' Het gevolg is een enorm aanbod bij een winkelketen als De Slegte. Veel vertaalde romans vooral, en gei¿llustreerde non-fictie. 'Zelfs voor een ramsjboekhandel is het aanbod haast niet meer te behappen.'

Tussen de ramsjboeken liggen vaak grote stapels boeken met titels als Kunst van de 20ste Boeken krijgen een steeds kortere levensduur, en een titel die niet onmiddellijk een bestseller wordt, eindigt in de ramsjboekhandel of op de koopjestafel van de reguliere boekwinkels. Voor de auteur een ramp, voor de consument prettig. Door Aleid Truijens eeuw, of Het impressionisme, van uitgeverij Taschen. Deze Duitse uitgever wordt in vakkringen ook wel de 'kiloknaller' genoemd. 'Nee, het zijn géén ramsjboeken', benadrukt Jac. Peeters van uitgeverij Librero, die de Nederlandse edities van Taschen verspreidt. 'Deze uitgaven kunnen door slim beleid voor een lage prijs worden gemaakt. Taschen koopt de beeldrechten voor meerdere taalgebieden, en de oplagen zijn hoog.' De uitgeverij krijgt weleens het verwijt de markt voor kunstboeken te verpesten. 'Maar wij bereiken een ander publiek', zegt Peeters. 'Je kunt ook zeggen dat wij met boeken over Rem Koolhaas of Philippe Starck het grote publiek rijp maken voor kunstboeken.'

Ook de reguliere boekhandel heeft de koopjestafel ontdekt. De boekhandels van BoekhandelsGroep Nederland – onder andere Donner in Rotterdam en Scheltema in Amsterdam – hebben ook een ramsjafdeling. 'Dat aanbod zorgt voor traffic', zegt Godfried Carbo, marketing manager van BGN. Oftewel: het houdt de loop erin. 'Mensen komen af op een aanbieding en kopen ook nog een boek voor de gewone prijs, en andersom. Maar het is ook service voor onze klanten: het is leuk om een mooi boek voor een lage prijs mee te nemen.' Verlies lijdt de boekhandel er niet op, zegt Carbo. 'De winstmarge is lager, maar als er in korte tijd veel wordt verkocht, kom je op hetzelfde uit.' Dat boeken te duur zijn, bestrijdt hij. 'Veel geld is niet altijd duur. Studenten klagen vaak over de prijs van een boek. Maar diezelfde avond geven ze dubbel zoveel uit in de kroeg.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden