Keten van abortusklinieken fraudeerde voor miljoenen met verzonnen declaraties
© Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

Keten van abortusklinieken fraudeerde voor miljoenen met verzonnen declaraties

Casa, de keten van abortusklinieken in Nederland, heeft voor miljoenen zorgverzekeraars opgelicht. Er werden onder meer declaraties ingediend voor behandelingen bij verzonnen patiënten door niet-bestaande specialisten.

Casa, de keten van Nederlandse abortusklinieken, heeft zorgverzekeraars voor zeker 9 miljoen euro opgelicht. Casa fopte verzekeraars door patiëntendossiers, verwijsbriefjes en zelfs het bestaan van medisch specialisten te verzinnen, dit alles om meer geld te kunnen declareren. Voor een groot deel van de zorg had Casa niet eens een vergunning.

Dit blijkt uit een onderzoek van accountantskantoor KPMG, waarover de Volkskrant beschikt. De schade van Casa's gesjoemel met zorggeld bedraagt 8,8 miljoen euro, becijferde het accountantskantoor. KPMG onderzocht echter alleen de jaren 2012-2016, terwijl de misstanden blijkens het onderzoek in 2006 begonnen.

De ontbrekende vergunning weerhield Casa Medical er niet van om in de tien jaar erna vele tienduizenden cliënten te behandelen, zonder dat zorgverzekeraars onraad roken

Minister Schippers van Volksgezondheid schreef de Tweede Kamer vorige week dat de Nederlandse Zorgautoriteit onderzoek doet naar 'signalen over financiële onrechtmatigheden' bij Casa, zonder dieper in te gaan op wat die onrechtmatigheden zijn. De signalen komen van Casa-baas Ron Leenders, die het gesjoemel van zijn voorgangers aan het licht bracht na zijn aantreden in oktober 2016. Leenders gaf ook opdracht tot het KPMG-onderzoek.

Het leeuwendeel van het gesjoemel vond plaats bij het in augustus failliet gegane Casa Medical. Dit is een zusterstichting van Casa Klinieken, de stichting waar de zeven abortusklinieken onder vallen, waar de helft van de Nederlandse abortussen plaatsvinden. Casa Medical specialiseerde zich in sterilisaties, soa-testen, uitstrijkjes voor baarmoederhalskanker en het zetten van spiraaltjes. Zorgverzekeraars betaalden 5,6 miljoen euro te veel in de veronderstelling dat Casa Medical deze 'medisch-specialistische zorg' liet uitvoeren door medisch specialisten, zoals gynaecologen en urologen. Dit was niet het geval: er werkten vrijwel geen medisch specialisten voor Casa, blijkt uit het KPMG-rapport.

De vijf klinieken van Casa Medical verleenden bovendien zorg zonder de daarvoor wettelijk verplichte vergunning. Toenmalig minister Hoogervorst (Volksgezondheid) weigerde de klinieken een vergunning te geven, blijkt uit een brief van 12 december 2006. De ontbrekende vergunning weerhield Casa Medical er niet van om in de tien jaar erna vele tienduizenden cliënten te behandelen, zonder dat zorgverzekeraars onraad roken.

Verwijsbriefjes

Vijf dagen bedenktijd

Wie abortus overweegt, kan terecht in een ziekenhuis of abortuskliniek. Dit laatste komt het vaakst voor. Vrouwen die meer dan 16 dagen over tijd zijn, hebben een verwijzing nodig van de huisarts of gynaecoloog. Er geldt dan een verplichte bedenktijd van 5 dagen tussen het eerste gesprek met de arts en de abortus. Een abortus mag wettelijk gezien tot de 24ste week van de zwangerschap. In praktijk leggen artsen de grens bij 22 weken, omdat er een foutmarge van twee weken zit in het bepalen van de zwangerschapsduur.

abortussen Jaarlijks vinden er in Nederland 30 duizend abortussen plaats, daarvan gebeurt de helft bij een van de Casa-vestigingen. De zorginstelling runt zeven van de vijftien abortusklinieken in Nederland: in Den Haag, Maastricht, Rotterdam, Houten, Goes, Amsterdam en Leiden.

De miljoenenbedragen in het KPMG-rapport staan los van recente berichten in het Nederlands Dagblad over miljoenenfraude met narcoses. De abortusklinieken van Casa zouden voor 5,3 miljoen euro hebben gefraudeerd door stelselmatig narcoses te declareren, terwijl vrouwen in werkelijkheid een lichtere en goedkopere verdoving kregen. Casa ontkent op dit punt iets te hebben misdaan. Hooguit heeft Casa subsidieregels anders geïnterpreteerd dan collega-klinieken, zegt Marc Udink, de curator van Casa Medical.

De misstanden in het KPMG-rapport ontkent Casa niet. Bijvoorbeeld dat Casa verzekeraars misleidde door consulten onterecht te declareren of door te sjoemelen met verwijsbriefjes. Ook bracht Casa buitenlandse vrouwen die voor een abortus naar Nederland kwamen allerlei onterechte kosten in rekening. Ze moesten bijvoorbeeld extra betalen voor medicijnen die eigenlijk bij de prijs van een abortus inbegrepen horen te zitten. In tegenstelling tot Nederlandse vrouwen, die hun abortus vergoed krijgen, moeten buitenlanders hier zelf betalen voor de ingreep.

Gefingeerde dossiers

Het KMPG-rapport beschrijft ook de kongsi die ex-Casa-baas Bert van Herk in 2010 vormde met de Rotterdamse Stichting Trombosedienst en Artsenlaboratorium (Star-MDC). De laatste partij voerde echo's uit bij vrouwen om te controleren of hun door de huisarts geplaatste spiraaltjes goed zaten. Maar Casa Medical declareerde deze behandelingen. Als veronderstelde aanbieder van medisch-specialistisch zorg kon de stichting er meer geld voor vangen.

Casa en Star-MDC verdeelden de opbrengst onderling en gingen er zo allebei op vooruit. Met onder meer gefingeerde patiëntendossiers legde Casa zorgverzekeraars in de luren. Hierdoor betaalden zij Casa zeker 790 duizend euro te veel, aldus KPMG.

Dat Casa de echo's declareerde in plaats van Star-MDC bracht vrouwen soms in problemen. Honderden vrouwen belden Casa op, in enkele gevallen omdat ze ruzie hadden met hun man, die uit het overzicht met zorgkosten van hun verzekeraar opmaakte dat ze een abortuskliniek hadden bezocht. In werkelijkheid waren de vrouwen nooit bij Casa geweest.

Casa-bestuurder Leenders en de voorzitter van de raad van toezicht, Ton Horn, wilden de Volkskrant eerst opening van zaken geven, maar zagen daar later van af. Afgelopen maandag heeft Casa Klinieken een doorstart gemaakt, waarna Leenders het bestuur heeft overgedragen. Volgens de officiële lezing om plaats te maken voor 'een nieuwe bestuurder die, onbelast door de gebeurtenissen van het afgelopen jaar, leiding gaat geven aan de opbouw van de organisatie'.

De NZa en het ministerie willen niet reageren zolang het onderzoek naar Casa loopt.

Bert van Herk, aan het roer bij Casa van 2001 tot medio 2015, doet er het zwijgen toe, net als andere (oud-)bestuurders en toezichthouders van Casa en Star-MDC.

Zorgverzekeraars zijn verplicht fraude met zorggeld op te sporen, maar het ontdekken van fraude is schrikbarend duur en buitengewoon ingewikkeld. Ziehier het dilemma van verzekeraars. Dus sjoemelen loont?


Drie vragen over zorgfraude

Zorgverzekeraars zijn verplicht fraude met zorggeld op te sporen, maar het ontdekken van fraude is schrikbarend duur en buitengewoon ingewikkeld. Ziehier het dilemma van verzekeraars. Dus sjoemelen loont?

Hoe konden zorgverzekeraars zich tien jaar lang zo laten beetnemen door Casa?

Een belangrijke reden dat veel gesjoemel onopgemerkt blijft, is geld. Het loont voor zorgverzekeraars nauwelijks om fraude op te sporen, constateert Andrea Frankowski, die een proefschrift schrijft over zorgfraude. Verzekeraars hebben de wettelijke taak om fraude op te sporen met zorg die valt onder de Zorgverzekeringswet, oftewel 60procent van het Nederlandse zorgbudget. 'Maar het is heel duur en ingewikkeld om een controleapparaat op te tuigen om fraude tegen te gaan. Het kost vaak meer dan het oplevert.'

Dit plaatst verzekeraars voor een paradox. Ze hebben de plicht om doelmatig om te gaan met zorggeld. Dus moeten ze fraude tegengaan, want het is uiteindelijk de samenleving die, via verzekeringspremies en werkgeverspremies, het gelag betaalt voor de door fraudeurs gemaakte schade. Maar de samenleving draait ook op voor de kosten die verzekeraars maken om fraude op te sporen. Een balans hierin is niet snel gevonden.

Zorgverzekeraars Nederland (ZN) wijst wel op een belangrijke vooruitgang: verzekeraars hebben onderling afgesproken dat ze de kosten van fraudeonderzoeken voortaan verhalen op de fraudeurs. Die kosten zijn niet misselijk, schrijft ZN, 'omdat zulke onderzoeken tijdrovend zijn en ze door specialisten worden uitgevoerd'. Behalve onderzoekskosten vorderen de zorgverzekeraars ook de ten onrechte gedeclareerde bedragen terug.

Maar dan moeten verzekeraars de fraudeurs toch eerst weten te betrappen?

Daar zit een tweede moeilijkheid, ziet Frankowski. Zorgverzekeraars mogen niet zomaar de patiëntendossiers van een zorginstelling induiken. 'Er moet echt iets vreemds aan de hand zijn om dat te rechtvaardigen een afwijkend patroon, zoals heel dure declaraties of een heleboel declaraties met exact dezelfde indicatie.' Zoals toen relatietherapie uit het basispakket verdween. Prompt was er een hausse van declaraties bij zorgverzekeraars voor mensen die behandeld waren aan een depressie, wat wel onder de basisverzekering viel. 'Dan nog is het lastig om vast te stellen of een patiënt een depressie heeft of relatieproblemen, of allebei. Daarvoor moet je de gespreksverslagen in het dossier lezen.' En dat mogen dan weer alleen de medisch specialisten van de zorgverzekeraars, omwille van de privacyregels.

Dus cirkelen de zorgverzekeraars als helikopters boven een zee van declaraties, wachtend op een gekke rimpeling. Frankowski noemt het veelzeggend dat de misstanden bij Casa intern aan het licht werden gebracht, in dit geval door de bestuurder. 'Om dit soort dingen te signaleren moet je dicht op de werkvloer staan. Verzekeraars kunnen vaak alleen maar toekijken met een helikopterview.'

Hoe groot is het probleem met zorgfraude?

De listen van Casa staan niet op zich: per jaar wordt in Nederland voor 2 à 3miljard euro gefraudeerd met zorg, schatten de Algemene Rekenkamer en accountantskantoor PwC. Zomaar wat recente voorbeelden: een kerngezonde man veinst een dwarslaesie om een persoonsgebonden budget te kunnen vangen (bron: het Financieele Dagblad). Ggz-instelling Vitalis knipt en plakt een nepmail van de Nederlandse Zorgautoriteit bij elkaar om verzekeraars wijs te maken dat Vitalis van de NZa yoga en massages mag declareren als psychiatrische behandeling (in de Volkskrant). Tientallen Nederlandse toeristen simuleren met vervalste Thaise facturen dat ze met voedselvergiftiging in een ziekenhuis in Bangkok zijn beland (in het AD).