columnpeter de waard

Kan westerse mens triviale welvaart ontgroeien?

null Beeld
Peter de Waard

Triviale welvaart is moeilijk te definiëren. Misschien valt een e-bike daar al onder, een nieuw bankstel, een airconditioning, een stedentrip naar Praag of een concert van André Rieu op het Vrijthof.

Hoe dan ook moet daarmee worden gestopt, als het aan de Amerikaanse ecoloog-econoom Herman Daly ligt. Hij is de mastermind van wat de stabiele economie wordt genoemd. De wereldwelvaart mag niet verder groeien, maar moet eerlijker worden verdeeld. Sinds de opeenvolgende hittegolven in vele delen van de wereld is de 84-jarige Daly even hot als Bernie Sanders tijdens de vorige presidentsverkiezingen. The New York Times schreef deze maand over zijn ideeën. En nu graven veel media die weer op.

Omdat in veel landen in de Derde Wereld mensen te weinig hebben voor primaire levensbehoeften mogen zij volgens Daly groeien. Maar dat groeitempo moet gelijk zijn aan het ontgroeitempo van de rijke landen, zodat de aarde niet meer belast wordt. Het wereld-bbp (bruto binnenlands product) moet elk jaar nul zijn. Kenmerken van een stabiele economie zijn duurzaamheid, eerlijke verdeling, een efficiënte allocatie en een hoge levenskwaliteit. Voorwaarde is dat ook de wereldbevolking stabiliseert. Westerse landen die kampen met vergrijzing moeten niet investeren in kinderbijslag en ouderschapsverlof, maar in onderwijs en ontwikkeling van immigranten.

Hoe groter de gelijkheid in een land – het beste voorbeeld is Japan – hoe beter de zorg, hoe hoger de gemeenschapszin en hoe kleiner de sociale problemen en het misdaadcijfer. Meer gelijkheid verhoogt de kwaliteit van het leven.

Het lijkt op een mooie utopie. Of een terugkeer naar de hippietijd zonder de vrije seks, maar met een basisinkomen: niet meer spullen, maar meer tevredenheid met het lot. Daly geeft het recept. Hij ontwikkelt modellen waarin welvaart wordt omgezet in duurzaamheid.

Daly bekritiseert de obsessie met bbp als graadmeter van economisch succes. Voor de Tweede Wereldoorlog bestond het begrip helemaal niet. Het werd na de oorlog ingevoerd om de voortgang van een land te meten die Marshallhulp kreeg. Sindsdien is het een eigen leven gaan leiden en staart iedereen zich hierop blind.

Hij wil dat bbp omlaag krijgen, geïnspireerd door het verfilmde sprookje van de Lorax die de Eens-ling waarschuwt niet de dodeldonsbomen om te zagen, waardoor het leefgebied van het krikkelgras, de zwikzwakzwanen, buikbarabaloetje en blipvisjes zal verdwijnen. Vlak voor zijn eigen staat Louisiana zag hij voor de kust hetzelfde gebeuren. Een zogenoemde doodzone van 16 duizend vierkante kilometer waarin het water te weinig zuurstof bevatte om zeeleven mogelijk te maken. Oorzaak was overdadige algengroei door de mest die vanaf de akkers de zee in stroomde. Net zoals dat in Nederland gebeurt.

Nu zal er van Daly en zijn ideeën over de stabiele of Lorax-economie niets terechtkomen. Alleen dictaturen kunnen de mensen dwingen niet meer welvaart na te streven. Het is een inperking van de persoonlijke vrijheid die zelfs als de nood aan de man komt niet werkt.

Wat triviale welvaart is, wil iedereen zelf bepalen. Het enige wat overheden wel kunnen doen, is die zwaar belasten.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden