Column Peter de Waard

Kan Vadertje Staat het roer overnemen van guitige neef Mark?

Ineens staat de hele dienstverlening in dit land op zijn achterste benen. Politiebureaus en scholen gaan dicht wegens gebrek aan personeel. Banken halen hun geldautomaten weg. De nutsbedrijven worden verramsjt aan Japanse opkopers. De Belastingdienst stapelt schandaal op schandaal. En de zorg is nu zo overbelast dat een infarct dreigt.

Sinds de kabinetten-Lubbers in de jaren tachtig is de rol van de overheid in het economisch proces steeds verder teruggedrongen. Er is vier decennia lang geliberaliseerd en geprivatiseerd. Veel zaken die vroeger overheidstaken waren, zoals de postbezorging, het telefoonverkeer en de nutsvoorzieningen, worden gedaan door bedrijven die in handen zijn van aandeelhouders.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

In beveiliging, educatie en zorg is concurrentie gekomen. Hierdoor kunnen de happy few in de private sector betere veiligheid, particulier onderwijs en exclusieve zorg kopen dan de overheid kan leveren, hetgeen tot toenemende ongelijkheid en onvrede heeft geleid.

In het tiende regeringsjaar van Mark Rutte lijkt de wal het schip te keren. De collectieve sector kraakt in zijn voegen. Vergrijzing leidt tot een leegloop van mensen in de sector, waarvoor jongeren geen interesse meer hebben. Het wordt óf te slecht betaald, óf heeft te weinig status óf beide.

Na vier decennia van beknibbelen en terugdringen lijkt het tijd te worden voor een grotere overheid. Na de guitige neoliberale neef Mark Rutte lijkt de tijd aangebroken voor een zorgzaam Vadertje Staat een erfopvolger van Willem Drees in het landbestuur. De overheid moet zijn rol in de economie terugpakken. Of marktdenken moet weer staathuishoudkunde worden, het vak dat Drees zelf studeerde.

Helaas is het electoraat niet overtuigd van het nut van een paternalistische overheid die gaat over energie, water, telecom, zorg en financiële diensten. Kiezers zoeken hun heil bij elitetergende populisten die geen grotere overheid bieden maar een dichte grens – of daarmee ineens de teloorgang van de collectieve sector wordt stopgezet.

Het is jammer dat de Britse Labourleider Jeremy Corbyn verpletterd dreigt te worden door de opportunist Boris Johnson. Corbyn heeft een radicaal programma dat kiest voor een terugkeer naar de jaren vijftig van de vorige eeuw. Hij wil nutsbedrijven nationaliseren, ambtenaren 5 procent salarisverhoging geven en ruim 100 duizend nieuwe sociale huurwoningen bouwen ter leniging van de woningnood. Het plan kost 100 miljard euro, wat moet worden opgebracht door de multinationals, eigenaren van tweede huizen en Britten met een inkomen van boven de 90 duizend euro.

Het zou een mooi experiment zijn al is het alleen maar om te kijken of het in deze tijd nog werkt. Vaststaat dat de personeelsproblemen bij openbare voorzieningen niet alleen in Groot-Brittannië maar ook in Nederland steeds verder zullen oplopen.

Maar links is machteloos.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden