Column Peter de Waard

Kan bezuinigen ook leiden tot meer groei?

Dat economie geen wetenschap is maar een geloof, blijkt uit het debat over het nut van bezuinigen.

Het ene deel meent dat het de beste manier is op de economie uit het slop te trekken, de andere deel vindt dat hiermee het paard achter de wagen wordt gespannen.

Wie het begrotingstekort te hoog laat oplopen, verliest het vertrouwen van beleggers en moet uiteindelijk zoveel rente over de staatsschuld betalen dat een bankroet onontkoombaar wordt, aldus de ene sekte. Maar de andere sekte, Keyenisanen, denkt dat met het terugbrengen van het tekort de economie naar de filistijnen worden geholpen. Als er minder geld gaat naar onderwijs, zorg, infrastructuur en veiligheid, is er minder inkomen voor leraren, verpleegkundigen, wegenbouwers en politiemensen. Die zullen weer minder geld brengen naar de supermarkt, kapper of het café. Langzaam dalen de belastinginkomsten en stijgen de uitkeringen. De economie kan beter een impuls worden gegeven, zodat de belastingopbrengsten juist stijgen en uitkeringen dalen. De Grote Depressie van de jaren dertig van de vorige eeuw werd vooral veroorzaakt doordat regeringen de uitgaven gingen terugschroeven.

Bezuinigen wordt vaak geassocieerd met rechtse politici die minder staat willen. Veel uitgeven met linkse politici die meer overheid nastreven. ‘Daar zit ie. Daar zit Sinterklaas’, zo sprak VVD-leider Hans Wiegel PvdA-premier Joop den Uyl aan.

De laatste tijd zijn het juist rechtse populisten (Donald Trump in de VS of de Italiaanse regering) die op grote voet leven en gematigden van links (Jeroen Dijsselbloem) of rechts (de Duitse minister Jens Weidmann) die de tekorten terugbrengen. Wie bezuinigt is meestal impopulair, zo is genoegzaam bekend.

In het nieuwe boek Austerity, When It Works and When It Doesn’t (Bezuinigen, wanneer het werkt en wanneer niet) is op grond van historisch onderzoek getracht het pleit te beslechten. Alberto Alesina, hoogleraar van Harvard, heeft samen met twee economen uit zijn geboorteland Italië 200 bezuinigingsoperaties in zestien rijke landen sinds de jaren zeventig geanalyseerd.

De conclusie luidt: het terugbrengen van het overheidstekort door belastingverhogingen is veel schadelijker dan door bezuinigingen. Een belastingverhoging van 1 procent van het bbp leidt volgens het model van Alesina en zijn onderzoeksteam tot een krimp van 3 procent, een uitgavenbeperking van 1 procent van het bbp leidt tot een krimp van 0,5 procent. Oorzaak daarvoor is dat belastingverhogingen tot minder private investeringen leiden en bezuinigingen tot meer.

Nobelprijswinnaar Paul Krugman – een Keynesiaanse kardinaal – heeft de vertrouwenstheorie van Alesina afgedaan als een sprookje.

Niemand hoeft te verwachten dat door dit onderzoek economen van hun geloof zullen afvallen. Het is een economisch model, dat net als een parabel in de bijbel feitelijk nooit juist is maar wel iets aan de leer kan bijdragen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.