Column Peter de Waard

Kan 14 biljoen straffeloos door de shredder worden gehaald?

Sinds de crisis van 2008 hebben de centrale banken 14 biljoen dollar (14 duizend miljard) over de wereld uitgestort.

Kwantitatieve verruiming heet het eufemistisch. In biljetten van 1 dollar is 14 biljoen een stapel van 1,5 miljoen kilometer – vier keer de afstand van de aarde tot de maan. Een hele stad kan ermee worden bedolven. Als dit door een shredder zou moeten worden gehaald, zou een grote fabriek jaren werk hebben.

De operatie werd begonnen door Ben Bernanke, toenmalig Fed-topman en uitvinder van het woord helikoptergeld. Doel was te voorkomen dat de wereldeconomie na de kredietcrisis in een fatale depressie zou terugzakken. Daarom werd geld goedkoop, zo niet gratis, gemaakt, zodat mensen huizen bleven kopen, bedrijven bleven investeren en consumenten bleven uitgeven.

Alleen moet deze geldtijdbom een keer worden ontmanteld voordat die explodeert in een gierende inflatie. Dat moment is in 2019 gekomen. Centrale banken zullen niet alleen stapje voor stapje de rente moeten verhogen, maar moeten ook kwantitatief gaan verkrappen. Geld duurder maken is echter heel wat moeilijker dan goedkoper maken.

De Fed, die net als bij de kwantitatieve verruiming ook hierbij het voortouw heeft genomen, heeft al de toorn van president Trump opgewekt. De balans van de Amerikaanse centrale banken, die in tien jaar door het opkopen van obligaties en ander schuldpapier is opgeblazen van 900 miljard tot 4,5 biljoen, wordt nu elke maand met 50 miljard dollar verminderd.

Tot nu toe is hiermee 350 miljard dollar uit de markt genomen. De gevolgen zijn vooral merkbaar in opkomende landen (Turkije, India) waar grote dollarleningen zijn opgenomen die nu in duurdere dollars moeten worden terugbetaald.

De Europese Centrale Bank is nog maar net gestopt met de verruiming. Pas als Draghi eind dit jaar opstapt – en mogelijk vervangen wordt door de Duitse havik Jens Weidman – zal daar een begin mee worden gemaakt. Eerst zal de rente van de huidige 0 procent worden verhoogd en daarna moet ook de schoonmaakoperatie van de balans van de Europese Centrale Bank (ECB) beginnen. Voordat in Frankfurt de eerste van de biljoenen euro’s door de shredder gaan, zal het al gauw 2021 zijn. Andere landen zoals Japan gaan nog door met verruimen. Als alle centrale banken kwantitatief gaan verkrappen, wacht de wereldeconomie een nieuw experiment – net zoals de kwantitatieve verruiming dat was. Iedereen zal na tien jaar moeten afkicken van de gratis geldverslaving. Het wordt duurder om te lenen voor het kopen van een huis, voor het investeren in een bedrijf en voor het financieren van de overheidsschulden.

Zelfs als de hoogconjunctuur nog jaren voortduurt, is dit bijna een onmogelijke opdracht, laat staan als er ook plotsklaps een recessie uitbreekt. Misschien zal een stapeltje naar de maan door de shredder gaan om daarna een nieuwe stapel richting Mars op te bouwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden