Kamerlid, minister en tot gisteren Camiel for president

Als 24-jarige stoof hij dolenthousiast de Kamer in, vervolgens werd hij - iets minder enthousiast - europarlementariër en daarna CDA-minister. En toen maakte hij de overstap naar de KLM. Waar hij gisteren, nauwelijks anderhalf jaar later, weer vertrok.

Eurlings stapt op als ceo bij KLM. Hij wordt opgevolgd door Pieter Elbers. Beeld anp
Eurlings stapt op als ceo bij KLM. Hij wordt opgevolgd door Pieter Elbers.Beeld anp

Halverwege 2013, bijna ondergesneeuwd in al het zorgelijke financiële nieuws, was er het bericht dat Camiel Eurlings de nieuwe topman wordt van de KLM. Menigeen, ook binnen de luchtvaartwereld, keek ervan op. Nog maar anderhalf jaar directeur van de vrachtdivisie en nu al eerste man? Wat weet Eurlings, nog maar 39 en geboren om politicus te zijn, nou eigenlijk van het zakendoen?

Het is de driestheid waarmee de dingen kennelijk gaan in zijn leven. Zestien jaar geleden, amper droog achter de oren, rolde hij als 24-jarige de Tweede Kamer in. Twaalf jaar later, in de zomer van 2010, was hij de beoogde nieuwe leider van het CDA en, mocht de kiezer dat willen, de nieuwe premier van het land. Hij kon het oprapen, een hoofdknik was voldoende.

Pardoes stapte hij uit de politiek, zijn partij in verbazing en verbittering achterlatend. Hij wilde vaker bij zijn vriendin zijn, zei hij, hij wilde een gezin stichten. Een paar maanden later werd bekend dat hij naar Air France-KLM zou gaan. Hij liet weten dat hij meerdere aanbiedingen had lopen, doch 'vol overtuiging' had gekozen voor de KLM, 'onze nationale trots'.

Vuur uit de sloffen

Eerst maar de geruchten. Ze zijn even plausibel als lastig aan te tonen. Het verhaal is dat Eurlings met zijn directiepost bij de KLM beloond werd voor zijn goede diensten, als minister van Verkeer bewezen aan de nationale trots.

Als gevolg van de IJslandse aswolk was in april 2010 het vliegverkeer boven Europa goeddeels stilgelegd, duizenden reizigers strandden en declareerden overeenkomstig de Europese regels hun kosten bij hun vervoerder. Het ging bij elkaar om tientallen miljoenen. Eurlings liep zich in Brussel het vuur uit de sloffen om te verhinderen dat de KLM en andere luchtvaartmaatschappijen de claims moesten honoreren.

De minister van Verkeer had sowieso een puike verstandhouding met de toenmalig president-directeur Hartman van de KLM. Het bewijst niks; men kan de stelling verdedigen dat het maar beter is dat de verkeersminister een goede relatie onderhoudt met de luchtvaartpresident. De vraag is natuurlijk wanneer belangenbehartiging overgaat in belangenverstrengeling.

Dubbelspel en handjeklap

Eurlings heeft zelf gezegd dat de directeursbaan bij de KLM pas in december 2010 in beeld kwam, maanden na zijn vertrek uit de politiek. Maar dat bewijst ook niets. Formele gesprekken over een functie hoeven allerlei voorafgaande, informele vingerwijzingen, knipogen en andere tekenen in de categorie van de goede verstaander die genoeg heeft aan een half woord, niet in de weg te staan. De enige manier om geklets dan wel ernstige verdenking van dubbelspel en handjeklap te voorkomen, is te bepalen dat hoge overheidsfunctionarissen binnen een zekere periode niet mogen overstappen naar een belendende tak in het bedrijfsleven. Maar zo'n bepaling hebben we niet in Nederland. En zo kon het dus gebeuren dat Camiel Eurlings zich binnen een jaar omtoverde van homo politicus tot topmanager.

Als teenager al was hij op het politieke toneel geklommen omdat hij 'dichtbij de mensen' wilde zijn. Altijd wilde Camiel Eurlings 'dichtbij de mensen' zijn; je kon er wee van worden.

Hij was 20 toen hij gemeenteraadslid werd in zijn woonplaats Valkenburg. Hij was het jongste raadslid ooit. 24 was hij toen hij voor het CDA naar de Kamer ging. Camiel is een 'echte', zeiden ze in Limburg, eentje die de politiek in zijn bloed heeft.

Hij had het van thuis. Zijn vader was gedeputeerde in het provinciebestuur en is, ofschoon ver in de zestig, nog steeds burgemeester van Valkenburg. Zijn moeder stond hem met dwingende kracht bij. Op campagne was hij op z'n best. Dikwijls was hij speedy, alsof hij een pilletje had geslikt. Een wervelwind die overal opdook, altijd enthousiast. Niet gewoon enthousiast, maar superenthousiast ('super' was op hem al van toepassing ruim voordat het woord in de mode raakte). Een spraakwaterval, het ging maar door. En altijd lachte hij zijn tanden bloot. Voor wie er op lette, was het een grimas. 'Uw bevlogenheid is me wel duidelijk', merkte Kamervoorzitter Gerdi Verbeet eens op, 'kunt u nu weer antwoord geven?'

null Beeld anp
Beeld anp

'Jeetjemina. Dat zoveel mensen op mij stemmen, potjandorie'

Camiel het campagnebeest zou het een zorg zijn: hij lachte je toe, begroette jou, eenvoudige kiezer, als een oude bekende. Camiel had het fabelachtige vermogen om als hij jou aansprak op straat, met die gezellige Limburgse tongval van hem, er even helemaal alleen voor jou te zijn. Voel je de warmte?

Eind jaren negentig was het gedaan met het vanzelfsprekende gezag van de senioren in de politiek. Jong en hoffnungsvoll was aan bod. Daar had je Camiel! Hij stak er boven uit. In 1998 stond hij als 36ste op de CDA-kandidatenlijst voor de Kamer; het was een onverkiesbare plek. Overal verloor het CDA, Camiel won. Op eigen kracht, met niet minder dan 24.008 voorkeursstemmen kwam hij alsnog in het parlement. Meteen was het verhaal: dit wonderkind wordt nog wel een keer premier. Op dat ophemelen kon hij reageren als de koorknaap op een aai van mijnheer pastoor: 'Af en toe denk ik wel, jeetjemina. Dat zoveel mensen op mij stemmen, potjandorie.'

In het echt was zijn ziel minder blank. Dat kwam op pregnante wijze aan het licht in 2002, toen zijn generatiegenoot Joop Wijn staatssecretaris mocht worden in het eerste kabinet-Balkenende. En Camiel niet. Woedend was hij, in alle staten. Het bezorgde hem een naam in de CDA-gelederen. Met al zijn electorale aantrekkingskracht en politieke handigheid was Camiel Eurlings meer dan anderen een man die aan zichzelf dacht.

null Beeld anp
Beeld anp

Zo snel als hij kwam, zo pardoes was hij verdwenen

Hij kon er op enigszins naïeve wijze blijk van geven. Toen hem in 2004 werd gevraagd als lijsttrekker naar het Europarlement te gaan, om internationale ervaring op te doen, had hij aanvankelijk geaarzeld. 'Mijn vrees was natuurlijk dat ik uit beeld zou raken', zei hij onverbloemd. Het viel reuze mee: 'Ik ben als europarlementariër vaker op televisie dan ik als volksvertegenwoordiger was.' Aandoenlijk of onbeschaamd?

Zo snel als hij kwam, zo pardoes was hij verdwenen. De vlam van Balkenende was na de val van zijn vierde kabinet, in februari 2010, wel een keertje opgebrand. Het CDA had maar één man om de opmars van Wilders, met name in het zuiden, te stuiten. Het leiderschap van de partij lag op hem te wachten. Op een moment suprême stapte Camiel Eurlings uit de politiek.

Onder CDA'ers werd het ervaren als verraad. Hij verstootte de moeder aan wier borst hij was groot geworden. Eurlings zei dat hij tijd wilde hebben voor vriendin en kind, mocht het daarvan komen. Zijn Hongaarse vriendin is kort nadien afgereisd naar haar vaderland en van hernieuwd gezinsgeluk is niets vernomen.

'Een lulverhaal'

Het motief dat Eurlings opgaf, wordt in CDA-kring ronduit 'een lulverhaal' genoemd. Maar wat is dan wel het echte motief? Eurlings houdt vast aan zijn oorspronkelijke redengeving, dus dat schiet niet op. De meestgehoorde verklaring is dat hij uiteindelijk niet durfde, dat hij wist dat hij het met charme niet zou redden. Misschien toch te snel gekomen, en te jong?

Het intrigerende is dat diezelfde vraag in zijn begindagen bij KLM weer aan de orde leek te zijn. Hij is van september 1973, hij moest nog 40 worden, dat was jong voor een president-directeur die weliswaar minister is geweest, maar niet kan bogen op erg veel ervaring in het zakenleven.

Met zijn onblusbare enthousiasme zat het nog steeds snor. Het televisieprogramma EenVandaag vergezelde de directeur Vracht begin 2012 op een dienstreis naar Kenia. Weer lacht hij de tanden bloot. Nog op de trap van het vliegtuig tovert hij voor de gastheer zijn wereldberoemde glimlach te voorschijn. 'Great to see you, man. Great to see you.' En onveranderd positief gestemd is hij, eindeloos positief. 'The economic sun is shining brightly over the African land.'

In luchtvaartkringen werd gezegd dat hij zich moest omringen met lui die van de hoed en de rand weten. Eurlings is in staat in weinig tijd zich een verhaal eigen te maken. Maar om in crisistijd de toch al moeizame integratie met Air France tot een goed einde te brengen, is vermoedelijk meer ervaring nodig.

(Tekst gaat verder na de video)

Geen witte zwaan, maar een paniekvogel

Zo bleek gisteren. Sinds hij vorig jaar daadwerkelijk de scepter mocht gaan zwaaien bij KLM, heeft hij heel wat strobrandjes opgestookt zonder dat de luchtvaartmaatschappij er beter voor is komen te staan. Eurlings blijkt geen witte zwaan te zijn, maar een paniekvogel. Als hij niet zelf al flink in de stress zit, brengt hij anderen wel in die toestand.

Zo werd vorige maand bekend dat het aantal vertragingen met liefst 46 procent is toegenomen, niet vanwege overmacht maar vooral vanwege operationele problemen. In plaats van daar iets aan te doen, bedacht Eurlings de app 'Like the crew', waarmee passagiers de kwaliteit van het cabinepersoneel en het eten mogen jureren, zoals Martine Bijl de tompouce van Heel Holland bakt.

Eurlings troefde Lufthansa af door 100 miljoen euro te betalen voor een samenwerking met het Braziliaanse Gol. Maar de euforie over die deal was nog sneller voorbij dan Eurlings' liefde voor het supermodel met wie hij daar werd gesnapt. En hij spiegelde efficiencymaatregelen voor 'die op prijs worden gesteld door bemanning en passagiers'. In de praktijk betekende het dat vliegtuigen op Europese bestemmingen moeten worden bemand door goedkoper personeel, maar dat kreeg hij niet voor elkaar. Samen met partner Air France zit de KLM nog altijd in de rode cijfers en dat wordt niet beter nu de piloten van Air France het bijltje erbij hebben neergegooid.

Eurlings deed intussen de Ice Bucket Challenge en traint voor de New York Marathon. Hij volgde Willem-Alexander op als IOC-bestuurslid op een moment dat zijn aandacht gericht had moeten zijn op het welvaren van de nationale luchtvaartmaatschappij. En hij figureert wekelijks in de societyrubriek van de wakkere krant van Nederland.

Plezier en passie

Eurlings lijkt een uitstekende pr-manager die net als Erica Terpstra de natie kan laten juichen om het brons van een judoka in de laagste gewichtsklasse. Laat hem dat doen, dan kan de KLM worden geleid door iemand die elke dag de cijfers bestudeert, vertragingen voorkomt en er vooral voor zorgt dat de Fransen er niet met de buit vandoor gaan. Dat mag best een saaie boekhouder zijn.

Nadat Camiel Eurlings gisteravond zijn functie als president-directeur van KLM neerlegde, kwam hij met een korte persverklaring, waarin hij zei nog altijd positief te zijn. 'KLM is en blijft een fantastisch bedrijf, waar ik met veel plezier en passie de afgelopen vier jaar heb mogen werken. Ik wens de 35.000 KLM'ers wereldwijd alle succes toe op weg naar de 100ste verjaardag over vijf jaar.'

Eurlings, al trainend voor de marathon van New York Beeld anp
Eurlings, al trainend voor de marathon van New YorkBeeld anp

Dit profiel, dat in januari 2013 werd geschreven door Jan Tromp, kwam tot stand op basis van gesprekken met betrokkenen en bestaand materiaal. Het werd aangevuld met een artikel van Peter de Waard van eind september en het nieuws van gisteren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden