Interview

Kamer van Koophandel: nieuwe wet dupeert schrikbarend veel zzp'ers

Zelfstandigen zonder personeel kregen vorig jaar opvallend vaak een koele ontvangst bij bedrijven die hen voorheen nog gretig van opdrachten voorzagen. Bijna een op de vijf zzp'ers rapporteert in een enquête van de Kamer van Koophandel dat ze in 2016 vaker dan daarvoor te horen kregen dat een opdrachtgever geen zzp'ers wilde inhuren. De Kamer van Koophandel voerde de enquête uit om het effect te peilen van de nieuwe wet die schijnzelfstandigheid moet voorkomen. De Kamer van Koophandel noemt het aantal zzp'ers dat door de wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA) gedupeerd wordt, schrikbarend hoog.

Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Eerdere onderzoeken lieten ook al zien dat groepen zzp'ers minder werk hebben als gevolg van nieuwe regelgeving. Maar niet eerder was het percentage gedupeerden zo hoog als in dit KvK-onderzoek. Volgens de Kamer van Koophandel zijn opdrachtgevers het afgelopen jaar onzekerder geworden over het inhuren van zzp'ers. Tot 1 mei 2016 kreeg alleen de zzp'er een naheffing van de Belastingdienst als achteraf bleek dat de zzp'er afhankelijk was van de opdrachtgever en dus schijnzelfstandige. Sindsdien zijn beide partijen verantwoordelijk én aansprakelijk voor het vermijden van schijnzelfstandigheid. Ook de opdrachtgever kan nu een naheffing krijgen van de Belastingdienst als die oordeelt dat er sprake is van een werkgevers-werknemersrelatie in plaats van een relatie tussen opdrachtgever en zelfstandige.

Onder de wet DBA moeten opdrachtgevers en zzp'ers hun afspraken vastleggen in een zogenoemd modelovereenkomst. Daarin leggen ze vast welke werkzaamheden de zzp'er uitvoert en in hoeverre de opdrachtgever zeggenschap heeft over de zelfstandige. De Belastingdienst zou met de modelovereenkomst beter moeten kunnen handhaven op schijnzelfstandigheid. De overeenkomst biedt inzicht in wie daadwerkelijk zelfstandige is en wie eigenlijk gewoon werknemer.

Maar de modelovereenkomst bleek op juridisch drijfzand te berusten. De bestaande arbeidswetgeving is te ambivalent om duidelijkheid te bieden. In de wet is niet helder genoeg vastgelegd wat uit 1907 stammende arbeidsrechtelijke begrippen als 'verplichting tot persoonlijke arbeid' en 'gezag' precies inhouden. Daardoor is de wet DBA in de praktijk niet te handhaven.

Staatssecretaris Wiebes besloot daarom al na een halfjaar dat de wet voorlopig niet gehandhaafd wordt. Dat gebeurt in ieder geval niet tot januari 2018. Desondanks hebben veel opdrachtgevers al afscheid genomen van hun zzp'ers en draaien zij dat besluit niet terug nu de wet DBA in de koelkast staat.

Volgens de zzp'ers die hebben meegedaan aan het onderzoek van de Kamer van Koophandel verwijzen de meeste opdrachtgevers nu door naar tussenpersonen. Dat betekent dat de zzp'er aan de slag moet bij een uitzendbureau of payroller. De kans op schijnzelfstandigheid is dan nul, maar zzp'ers moeten een deel van hun inkomsten afstaan aan deze tussenpersonen.

De Belastingdienst laat weten er alles aan te doen om de onzekerheid over de nieuwe regels weg te nemen. Zowel bij de opdrachtgever als de opdrachtnemer. Alleen frauderende bedrijven en zzp'ers kunnen te maken krijgen met boetes en naheffingen.

Daarnaast ziet de Belastingdienst nog andere oorzaken dat bedrijven geen nieuwe zzp'ers aannemen. 'Als gevolg van de nieuwe wet hebben veel bedrijven hun bestaande zzp-contracten langs de meetlat gelegd,' vertelt de woordvoerder. 'Dan blijkt dat de zzp'er die zich elke werkdag stipt om negen uur meldt op de derde verdieping volgens de wet gewoon een werknemer is.'


Raymond Stals. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

'Ik zie veel zzp'ers hun ondernemerschap inleveren'

Raymond Stals is sinds kort zzp'er. Hij voert opdrachten uit bij verzekeraars. De onzekerheid als gevolg van de nieuwe wetgeving is duidelijk merkbaar. 'Zelfs bedrijven die gespecialiseerd zijn in het bemiddelen tussen opdrachtgevers en opdrachtnemers komen er niet helemaal meer uit. Ze stellen voorwaarden die verder gaan dat wat de wet vraagt. Ze eisen bijvoorbeeld dat je de afgelopen periode een bepaald aantal opdrachtgevers hebt gehad of huren je alleen nog in op projectbasis, wat betekent dat je in dienst treedt bij die bemiddelaars. In dat geval lever je inkomen in en, veel belangrijker, je ondernemerschap. Iets dat ik bij veel zzp'ers zie gebeuren.'


Wim Snoek Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

'De wet op de DBA is een rammelend vehikel'

Wim Snoek werkt sinds 1997 als zzp'er in de ict. Het aantal opdrachten als gevolg van de nieuwe wetgeving loopt volgens Snoek fors terug: 'Grote bedrijven doen sowieso geen zaken meer met zzp'ers. Hetzelfde zie ik gebeuren bij tussenpersonen die zzp'ers inhuurden. Ook daar neemt men alleen nog maar mensen aan in loondienst. Snoek ziet als 63-jarige de bui hangen: 'De wet op de DBA is een rammelend vehikel. Als mijn huidige project afloopt, is er voor mij als zzp'er geen werk meer. In loondienst nemen ze me sowieso niet, daarom overweeg ik te verkassen naar een buitenland waar de regelgeving veel eenvoudiger is.'


Edwin Visser Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

'Als de politiek niets doet, dan regelen we het zelf wel'

Edwin Visser voert sinds 2003 opdrachten uit voor pensioenfondsen en verzekeraars. Daarnaast is hij voorzitter van de Nederlandse vereniging van freelance pensioenspecialisten: 'Eerst huurden projectleiders zzp'ers in die nodig waren om de klus te klaren. De afdeling Inkoop zorgde vervolgens voor het contract. Sinds de modelovereenkomst zijn de rollen omgedraaid. De afdeling inkoop dicteert en door de onzekerheid komen er geen zzp'ers meer in. Het is allemaal payroll geworden. De projectleider durft ook niets meer op eigen houtje, want dat brengt onzekerheid mee voor het project.' Visser probeert een coöperatie op te zetten om de modelovereenkomst te ontwijken: 'Als de politiek niets doet, dan regelen we het zelf wel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.