Kabinetsvoorstel om het aantal plastic flessen in zwerfafval te verminderen lijkt al bij voorbaat gedoemd te mislukken

Vier vragen over statiegeld op petflesjes

Staatssecretaris Stientje van Veldhoven geeft het bedrijfsleven nog drie jaar de kans om de hoeveelheid plastic flessen in zwerfafval te verminderen. Lukt het niet, dan wordt statiegeld verplicht gesteld.

Ingezamelde petflessen bij 4Pet Recycling in Arnhem. Foto Raymond Rutting

Wat moet het bedrijfsleven doen om te ontsnappen aan een wettelijk verplicht statiegeld op kleine plastic flesjes?

Dat is er niet duidelijker op geworden met de voorstellen van Van Veldhoven. Het vorige kabinet omarmde een motie die in de Tweede Kamer was terechtgekomen, maar in feite was geschreven door de Plastic Soup Surfer, een activist die onder meer naar Engeland surfde op een plank van zwerfafval. In die motie stond het wel lekker duidelijk: binnen drie jaar moest de hoeveelheid zwervende plastic flesjes worden verminderd met 90 procent. Hij werd ondertekend door CDA, VVD, PvdA, GL, SP, PvdD, CU en 50Plus. En natuurlijk D66.

Staatssecretaris Van Veldhoven (D66) stelt nu in een brief aan de Tweede Kamer dat de hoeveelheid zwerfflesjes moet worden teruggebracht met '70 tot 90 procent'. Wat dat betekent? 'Dat betekent dat het minstens 70 procent moet worden teruggebracht', concludeert Miranda Boer, woordvoerder van het Afvalfonds Verpakkingen. Ten opzichte waarvan? 'Dat moet nog worden bepaald.'

Het bedrijfsleven moet nog een tweede doel halen: van alle kleine plastic flesjes moet 90 procent in 2020 worden gerecycled. En dat wordt een probleem.

Hoe erg is zwerfafval eigenlijk?

Het eerste probleem is dat het er niet netjes uitziet. Het volgende is dat het geld kost: reinigingsdiensten, van de gemeente of bijvoorbeeld van de beheerders van tankstations, zijn er volgens Deloitte 250 miljoen euro per jaar aan kwijt.

Het ergste probleem is wellicht dat kleine deel dat niet wordt opgeveegd. Dat komt uiteindelijk in het milieu terecht, in zee of in de bodem, waar het in een jaar of duizend verkruimelt tot onvindbaar maar niet onschadelijk. In zee komt plastic uiteindelijk terecht in de 'plastic soup' die midden op de oceaan aan de oppervlakte ronddrijft. Maar zo niet petflesjes, zegt Geert Bergsma, afvalexpert bij onderzoeksbureau CE Delft: 'Pet is een van de weinige plastic soorten die zinkt in water.'

Met de cijfers is het uitkijken. Volgens de cijfers van NederlandSchoon (gefinancierd door het bedrijfsleven) bestaat 2,6 procent van het zwerfafval uit plastic flesjes. Maar dat is gemeten in aantallen: een flessendop telt even zwaar als een fles. CE Delft hanteert cijfers op basis van volume, en komt dan rond 13 procent.

Tekst gaat verder onder afbeelding.

Staatssecretaris Stientje van Veldhoven van Infrastructuur en Waterstaat (D66) Foto anp
Foto Raymond Rutting

Wat doet het bedrijfsleven nu tegen zwerfafval?

Het bedrijfsleven betaalt het ophalen en verwerken van het verpakkingsafval, dus ook van het plastic afval. Dat gebeurt via het Afvalfonds Verpakkingen, een fonds dat bij wet is ingesteld.

Het Afvalfonds financiert ook de organisatie NederlandSchoon, die acties organiseert zoals Nieuwjaarsvegen, de verkiezing van het schoonste winkelcentrum in Nederland en de landelijke Opschoondag (volgende week zaterdag) waarvoor informatiemateriaal, vuilniszakken en handschoenen worden geleverd aan vrijwilligers.

Een ander idee is SchoonBelonen, een systeem waarbij scholen, sportclubs en andere organisaties wat geld kunnen verdienen door in hun omgeving rommel op te ruimen. Het is bedacht door NederlandSchoon, maar de beloningen worden bepaald en betaald door deelnemende gemeenten. En of het helpt? NederlandSchoon meet het niet eens. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten wel: 'Op landelijk niveau is een effect van SchoonBelonen op basis van de huidige meetresultaten niet aangetoond.'

Wat kan het bedrijfsleven nog meer doen?

Het Verpakkingsfonds Afval wil niets zeggen over zijn plannen. 'We wachten het debat in de Tweede Kamer af, en gaan daarna met de staatssecretaris in gesprek', zegt woordvoerder Boer. En NederlandSchoon laat weten geen partij te zijn in het convenant met Van Veldhoven en dus nog niets te kunnen zeggen.

Bergsma van CE Delft is op zijn zachtst gezegd sceptisch. De hoeveelheid plastic flessen terugbrengen met 90, of zelfs maar met 70 procent is 'normaal gesproken onmogelijk' zonder statiegeld te heffen, zegt hij.

En voor dat tweede doel, 90 procent van alle flesjes recyclen, heeft hij dat 'normaal gesproken' niet eens nodig. 'Dat is zonder statiegeld niet haalbaar. Zelfs met de beste systemen in het buitenland komt je niet verder dan 80 procent. En dat vergt jaren wennen.' Als je 90 procent wilt recyclen, legt hij uit, moeten álle flesjes worden ingezameld, 'want in de verwerking is er al snel 10 procent uitval'. En 100 procent inzamelen, dat lukt zelfs met statiegeld niet: meer dan 95 procent lukt nergens.