Nieuws

Jubelton voor aankoop huis ‘vergroot kloof tussen arm en rijk’

De regeling dat ouders hun kinderen eenmalig 100 duizend euro kunnen schenken om een huis te kopen, vergroot de vermogensongelijkheid. Doel van de ‘schenkingsvrijstelling’ was dat huizenkopers minder hoge hypotheken zouden aangaan. Maar wie een ton krijgt van pa en ma kan gewoon meer bieden, concludeert een evaluatie.

Een nieuwbouwproject in Vathorst.  Beeld ANP
Een nieuwbouwproject in Vathorst.Beeld ANP

In plaats van dat er minder hoge hypotheken worden afgesloten, kopen de kinderen die een ‘jubelton’ van hun ouders krijgen een duurder huis. De zogeheten schenkingsvrijstelling eigen woning vergroot hierdoor de vermogensongelijkheid tussen kinderen van rijke en arme mensen. Dit blijkt uit een onderzoek dat staatssecretaris Hans Vijlbrief donderdag naar de Tweede Kamer stuurde.

Vijlbrief heeft SEO Economisch Onderzoek gevraagd de beleidsmaatregel, die in 2017 is ingevoerd, te evalueren. De conclusies in het rapport met de veelzeggende ondertitel Hulp voor huiseigenaren met vermogende ouders zijn niet mals. ‘De schenkingsvrijstelling beoogt de financiële kwetsbaarheid van huishoudens te beperken, maar wordt in de praktijk vooral gebruikt om schenkingen te doen aan een kleine groep van huishoudens die al een relatief goede financiële uitgangspositie hebben. De schenkingsvrijstelling vergroot zo vermogensongelijkheid.’

Jonge huizenkopers die een ton krijgen van pa en ma kunnen meer bieden voor een huis dan leeftijdgenoten die niet zo’n schenking krijgen. De laatsten verliezen daardoor de concurrentie op de krappe huizenmarkt van de eersten, schrijft SEO. ‘Een deel van de starters die een schenking ontvangt, koopt hiermee een woning die ze anders niet hadden kunnen financieren. Dit kan ten koste gaan van andere starters die om dezelfde starterswoningen concurreren.’

‘Onderwaterproblematiek’

Het kabinet verhoogde de belastingvrijstelling in 2017 van 53- naar 100 duizend euro, onder de voorwaarde dat de ontvangers (18- tot 40-jarigen) het geld zouden besteden aan de aankoop van een huis of de aflossing van hun hypotheek. De beoogde doelstelling van de maatregel was het verlagen van de gemiddelde hypotheekschuld van jonge woningbezitters. Het waren in de huizenmarktcrisis van 2009-2013 immers vooral jonge huiseigenaren die zuchtten onder hypotheekschulden die hoger waren dan de waarde van hun woning. De verhoogde schenkingsvrijstelling zou dergelijke ‘onderwaterproblematiek’ verminderen, beweerde het kabinet in 2015.

Volgens SEO is de maatregel in dat opzicht niet effectief. De 2,2 miljard euro die ouders in 2017 en 2018 aan hun kinderen schonken, hebben de landelijke hypotheekschuld hoogstens met 3 promille (0,3 procent) verlaagd, stellen de onderzoekers. ‘Een deel van deze schenkingen had echter ook zonder de verruiming wel plaatsgevonden, of het geld was op een ander moment of op een andere manier bij de ontvanger terechtgekomen.’

De conclusies van SEO staan haaks op die van de Algemene Rekenkamer. Die onderzocht in 2017 het effect van een eerdere verhoging van de schenkingsvrijstelling, in 2013 en 2014. Ook toen konden ouders hun kinderen belastingvrij een ton schenken. Die schenkingen werden wél op grote schaal gebruikt voor aflossingen op de hypotheek. Maar dat was net na de huizenmarktcrisis, toen veel jonge huizenbezitters ‘onder water’ stonden en daarvan nog de schrik in de benen hadden.

Vanzelf verdwenen

In 2017 en 2018 schoten de huizenprijzen weer omhoog, waardoor nog maar weinig huiseigenaren een hogere hypotheek hadden dan hun woningwaarde. Het onderwaterprobleem verdween eigenlijk vanzelf. Aanscherping van de hypotheekleennormen is bovendien een veel effectievere manier gebleken om de landelijke hypotheekschuld te temperen, constateert SEO.

Vijlbrief meldt de Tweede Kamer dat hij zich onthoudt van een inhoudelijke reactie op het SEO-onderzoek. Hij laat het aan het volgende kabinet om de conclusies ter harte te nemen.

Steunmaatregelen koopwoningmarkt leiden vooral tot hogere biedingen

De bekendste steunmaatregel voor de koopwoningmarkt is de hypotheekrenteaftrek, een fiscale regeling die de netto rentelast van een lening zo ongeveer halveerde. Dat voordeel bleek in de afgelopen decennia een belangrijke motor voor een stijging van de Nederlandse huizenprijzen. Het genereuze arrangement moet het eigenwoningbezit bevorderen, maar de huizenprijzen zijn inmiddels zo hoog, dat een koopwoning voor velen onbereikbaar is.

Sinds 2014 wordt het voordeel stapsgewijs afgebouwd, naar 37 procent in 2023. Nu de rente historisch laag is (en het fiscale voordeel dus relatief gering) wordt opnieuw gepleit voor verdere afbouw van deze subsidie voor de huiseigenaar.

De overheid ging wel strengere voorwaarden stellen aan het gebruik van de hypotheekrenteaftrek. Sinds 2013 moet de huiseigenaar zijn hypotheeklening geheel aflossen, stapsgewijs gedurende de looptijd van die lening. Ook werd het maximale leenbedrag vanaf 2013 in vijf jaar verlaagd van 105 procent naar 100 procent van de waarde van het huis.

De ‘kosten koper’, zoals de rekening van de makelaar, mogen niet worden gefinancierd met een opslag op de hypotheeklening. Voor het betalen van de overdrachtsbelasting geldt hetzelfde. Die moet dus uit eigen zak worden betaald. Door die beperkingen kunnen veel huizenkopers minder lenen dan voorheen – en dus ook minder bieden. Huishoudens met twee inkomens kregen het overigens juist iets makkelijker, hun leennorm werd iets verruimd.

Overdrachtsbelasting

Om starters op de woningmarkt te helpen werd de overdrachtsbelasting vorig jaar voor hen verlaagd van 2 naar 0 procent. Voor woningbeleggers ging de belasting juist van 2 naar 8 procent. Het heeft de starters vooralsnog weinig geholpen. Het voordeel verdween meteen in hogere biedingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden