JSF-orders vallen bedrijfsleven nog tegen

Indrukwekkende miljoenen-orders heeft de Nederlandse industrie nog niet binnengehaald sinds de deelname aan het Joint Strike Fighter-project. Het optimisme bij de bedrijven over de JSF is echter groot....

Philips Aerospace sleepte al een contract binnen voor een onderdeel van de motor van de Joint Strike Fighter (JSF). Rexroth Hydraudyne uit Boxtel mag werken aan een simulator voor het toestel. 'We hebben een naam op het terrein van vliegtuig-simulatie', verklaart directeur Hans Leijn het binnenhalen van zijn 700 duizend dollar grote JSF-contract.

Het zijn allebei geen indrukwekkende miljoenenorders in het grootste militaire programma ooit. Al denken ze daar bij het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR) anders over. De komende drie jaar zal een model van een variant op de JSF, de verticaal opstijgende STOVL, bedoeld voor de Amerikaanse mariniers, worden getest in de grootste windtunnel van het NLR.

Zo'n vijftien miljoen dollar levert de order op, en het NLR hoopt op meer. 'Onze windtunnels zijn wereldwijd bekend', zegt NLR-manager Karel Bakker, 'en we hopen ook de andere JSF-versies hier te testen. Maar de vraag is of die contracten er komen. Er is een flinke concurrentie en er zijn genoeg windtunnels in de VS.'

Wat heeft de Nederlandse deelname aan het JSF-project, kosten 800 miljoen euro, de industrie tot nu toe opgeleverd? Acht maanden doet Nederland nu mee aan de ontwikkeling van de JSF-prototypen, een fase in het enorme JSF-project die zo'n 30 miljard dollar kost. Voor dat bedrag worden 22 JSF's ontwikkeld en getest. Vanaf 2008 moeten zo'n zesduizend toestellen worden gebouwd.

Een potentiële omzet van 12 miljard dollar heeft fabrikant Lockheed Martin Nederland, na Groot-Brittannië en Italië de belangrijkste JSF-partner, steeds voorgehouden. De vraag is echter: lukt het de industrie wel te concurreren met hun collega's uit de acht andere JSF-landen? Het bedrijf met de beste kwaliteit voor de beste prijs zal immers winnen.

'De orders vallen tot nu toe tegen', meent PvdA-kamerlid Frans Timmermans, die hoopt dat een mogelijk CDA-PvdA-kabinet snel uit de JSF stapt. 'Dat hoor ik van de bedrijven zelf. Zo heeft een grote onderneming tot nu toe slechts één contract gekregen, terwijl ze veel meer hadden verwacht.' Kier Vis, voorman van Stork en voorzitter van Nifarp, de club waarin de JSF-bedrijven deelnemen, zegt dat 'sommige dingen langzamer gaan dan gedacht'.

Vis: 'Toen we vorig jaar in het project stapten, bestond het beeld van: nu gaat het snel. Maar het gaat stap voor stap. Het is hard werken, de concurrentie is groot, maar ik zie geen ontevredenheid. Lockheed Martin, dat al voor 125 miljoen dollar aan Nederlandse contracten heeft gegeven, zegt goed op schema te zijn.' Vis is niet ontevreden over het werk dat Stork nu heeft binnengehaald.

Binnenkort wordt een contract gesloten voor de bekabeling in de JSF-motor. Een Philips-bedrijf zag echter onlangs een order, waarop was gehoopt, naar een concurrent gaan. 'We staan nog maar aan het begin van dit project', zegt een Philips-woordvoerder laconiek. 'Een aantal orders zul je binnenkrijgen, andere niet.' Nederlands grootste defensie-bedrijf, Thales, wacht nog op zijn eerste contract.

Het bedrijf, dat vorig jaar hoopte dat Den Haag de Franse Rafale-jager zou kiezen, is niettemin hoopvol. 'Nederland is een van de weinige JSF-landen met een radar-industrie van enige omvang en kwaliteit', zegt woordvoerder Lars Wormgoor. 'We richten ons op meerdere soorten systemen en dus ook op meerdere contracten. Dit jaar kunnen onze pogingen concrete vormen aannemen.'

Zo hoopt iedereen op een deeltje van dit 200 miljard dollar grote project. Vertrouwend op zijn eigen 'unieke' technologie. Maar allemaal weten ze dat het snel afgelopen kan zijn als een nieuw kabinet stopt met de JSF-deelname.

Perot Nederland sleepte onlangs samen met andere bedrijven een order binnen van acht miljoen dollar voor de ontwikkeling van technologie die de vlieger en technici van de JSF straks tijdig moet waarschuwen voor mankementen. 'Terugkomen op een besluit getuigt niet van consistent beleid', zegt Perot-manager Marc-Paul van der Hulst diplomatiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.