Nieuws

Jongeren ervaren steeds meer prestatiedruk, eenzaamheid en kansenongelijkheid

Klimaatzorgen, torenhoge studieschulden en steeds meer kansenongelijkheid. Volgens het jongerenplatform van de Sociaal Economische Raad (SER) heeft de jeugd het zwaar te verduren. Voorzitter Maurice Knijnenburg: ‘Wat we vooral zien is dat de kansenongelijkheid verder is toegenomen.’

Anna de Haas
Een demonstrant bij een ‘woonprotest’ in Utrecht in november.  Beeld ANP
Een demonstrant bij een ‘woonprotest’ in Utrecht in november.Beeld ANP

Maurice Knijnenburg (24) ondervindt het zelf aan den lijve. Hij is een van de vele jongeren die onvrijwillig grote mijlpalen, zoals het kopen van een eigen huis of het krijgen van een kind, moet uitstellen. ‘Bij het inschrijven voor een sociale huurwoning ben ik nog altijd nummer honderd en zoveel’, vertelt de voorzitter van het SER Jongerenplatform. Dus woont hij noodgedwongen nog thuis.

Uit het vrijdag verschenen rapport Veelbelovend blijkt dat jongeren het zwaar hebben. Ze ervaren steeds meer prestatiedruk, eenzaamheid en kansenongelijkheid. De zorgen over hun financiën en over de toekomst van de aarde zijn groot. Voor het rapport werden 1.550 jongeren tussen de 16 tot 34 jaar geënquêteerd. ‘De resultaten zijn representatief voor zo’n 3,4 miljoen Nederlanders’, zegt Knijnenburg.

Twee jaar geleden waarschuwde de SER al dat grote stappen in het leven noodgedwongen worden uitgesteld door de jeugd. Jullie schrijven nu dat de positie van jongeren verslechterd is. Hoe zit dat?

‘Wat we vooral zien is dat de kansenongelijkheid verder is toegenomen. Jongeren met chronische aandoeningen, een lagere sociaaleconomische status of niet-westerse migratieachtergrond worden steeds verder achtergesteld. Met de huizenmarkt is het belabberd gesteld. Waar andere generaties bijvoorbeeld als student 30 procent van hun inkomen uitgaven aan de huur, is dat nu minimaal 50 procent. Daardoor kan deze generatie minder sparen. Al die zaken zorgen dat de problemen op de lange termijn steeds groter worden: jongeren krijgen niet de zekerheid van een eigen woning of een vaste baan, en de kloof tussen arm en rijk groeit.’

Er wordt vaak over de jongere generaties gezegd dat ze verwend zijn. Willen we niet gewoon te veel?

‘Dit krijg ik vaak te horen, vooral van mensen uit eerdere generaties. Maar eigenlijk is de vraag: vind jij dat ik verwend ben als ik, waar jij op je 23ste een huis kon kopen, tot mijn 43ste moet wachten tot ik voldoende financiële ruimte heb? Ik denk dat we de discussie moeten omdraaien. We zeggen overigens niet dat we het zwaarder hebben dan andere generaties, we zeggen alleen dat de jeugd het zwaar heeft.’

De Nationale Jeugdraad, de Landelijke Studentenvakbond en de negen andere jongerenorganisaties die deel uitmaken van het SER Jongerenplatform staan daarin niet alleen. Hoewel de Nederlandse jeugd tot de gelukkigste jongeren van Europa behoren, eisen de toenemende prestatiedruk en stress steeds vaker hun tol. In 2021 nam het aantal suïcides onder jongvolwassenen toe met 15 procent en volgens Unicef kampt inmiddels 18 procent van de tieners met psychische klachten, 5 procent meer dan het wereldwijde gemiddelde.

De aanhoudende coronapandemie helpt niet. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) becijferde in 2021 dat 47 procent van de jongeren ‘negatieve tot zeer negatieve gevolgen’ ondervond van corona. Ruim honderdduizend jongeren raakten hun baan kwijt, en door de sluiting van het onderwijs en de horeca werd hun sociale bubbel steeds kleiner.

Zolang ze niet piepen, worden ze genegeerd, stelde econoom Mathijs Bouman over jongeren. Jullie schrijven in het rapport: ‘Zelfs als jongeren wel piepen, worden ze genegeerd.’ Gaat het de laatste tijd niet heel vaak over deze noodlijdende generatie?

‘Dat is omdat we mondiger zijn geworden, waardoor er meer over wordt gesproken. Maar het gevaar bestaat wel dat het bij praten blijft. Dat signaleren we nu ook: iedereen heeft de mond vol van gelijke kansen, maar in de praktijk komt er weinig van terecht.

‘Neem het regeerakkoord. Het is leuk dat daar een aantal punten in worden aangestipt, maar er zijn structurele oplossingen nodig. Het leenstelsel wordt na jarenlange strijd nu afgeschaft, maar er is slechts 1 miljard euro vrijgemaakt in de begroting voor de basisbeurs. Dat zou betekenen dat de maandelijkse studiefinanciering onder de basisbeurs van 2015 uitkomt, terwijl het leven veel duurder is geworden. Het leenstelsel wegstrepen lost niet alles op. Als er geen fundamenteel beter alternatief komt, verander je alleen de naam.’

Moet de SER niet ook de hand in eigen boezem steken? De sociale partners zouden kunnen zorgen voor een hoger minimumloon en minder flexcontracten.

‘Dat is een terecht punt. We willen niet alleen maar naar de overheid wijzen, maar zelf ook een rol vervullen bij het opzetten en uitvoeren van een overkoepelende jeugdstrategie. Maar uiteindelijk kunnen we het niet zonder de politiek. We gaan dus sowieso opletten dat het dit keer niet bij alleen mooie woorden blijft. Hopelijk kan mijn opvolger over twee jaar een minder deprimerend rapport presenteren, waarin we laten zien hoeveel kansen we creëren voor de jeugd.’

Rutte IV is, met een gemiddelde leeftijd van 50 jaar, ouder dan het vorige kabinet. Hebben jullie wel vertrouwen in de nieuwe regering?

‘Ik denk én ik verwacht van ze dat ze nu echt actie ondernemen. We kunnen de problemen niet blijven doorschuiven. Gelukkig hebben we naast de oudere minister ook de 31-jarige Maarten van Ooijen als staatssecretaris van VWS en de 34-jarige Rob Jetten als klimaatminister. Hopelijk durven zij zich straks hard te maken voor de volgende generaties.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden