ANALYSE

Jonge vrouwen bezig met opmerkelijke inhaalslag

Vrouwen lopen hun hardnekkige inkomensachterstand op mannen snel in. Dit is dankzij jonge vrouwen (tot 30 jaar), die hun mannelijke leeftijdgenoten op dat vlak zelfs al hebben ingehaald, blijkt uit nieuwe CBS-cijfers. Zij verdienen nu gemiddeld meer dan mannen van hun generatie. In oudere leeftijdsgroepen verdienen vrouwen gemiddeld wel (fors) minder dan mannen. Hoe lang zal het nog duren voordat vrouwen ook de laatste loonkloof met mannen dichten?

Jonge vrouwen zijn gemiddeld hoger opgeleid dan jonge mannen en ronden hun studie sneller en vaker met een diploma af. In het bedrijfsleven behouden vrouwen die voorsprong gemiddeld tot hun dertigste. Beeld thinkstock

Hun opmerkelijke inhaalrace hebben jonge vrouwen te danken aan hun betere studieresultaten. Jonge vrouwen zijn gemiddeld hoger opgeleid dan jonge mannen en ronden hun studie sneller en vaker met een diploma af. In het bedrijfsleven behouden vrouwen die voorsprong gemiddeld tot hun dertigste. Vrouwen die bij de overheid werken blijven qua verdiensten gemiddeld wat langer voorliggen op hun mannelijke leeftijdgenoten, namelijk tot hun 36ste. Die voorsprong geven vrouwen uit handen als ze een gezin beginnen. Dan kiezen ze veelal voor een deeltijdbaan, vaak onder hun niveau, die slechter betaalt. Mannen profiteren dan vooral van hun toegenomen werkervaring. Onder oudere werknemers is het opleidingsniveau van mannen vaak ook nog hoger dan dat van vrouwen.

Beloningsverschil

Vooral bij de overheid is het salarisverschil tussen de geslachten de afgelopen jaren geslonken, zo blijkt uit het onderzoek 'Gelijk loon voor gelijk werk?' dat het CBS woensdag publiceerde. In 2008 verdienden vrouwen in de publieke sector gemiddeld 16 procent minder dan mannen, terwijl dat verschil in 2014 nog 10 procent was. In het bedrijfsleven kromp het salarisgat in die zes jaar van 22 naar 20 procent. Die percentages zijn gemeten over alle generaties, dus niet alleen jonge of oudere vrouwen. Een groot deel van dit beloningsverschil is terug te voeren op het feit dat vrouwen gemiddeld lager opgeleid zijn en vaker in deeltijd en in slecht betaalde beroepen werken. Als het CBS voor deze kenmerken corrigeert, verdienden vrouwen bij de overheid in 2014 gemiddeld 5 procent minder dan mannen met precies hetzelfde beroep, opleiding en werkervaring. In het bedrijfsleven was dit gecorrigeerde loonverschil 7 procent. Het CBS kan deze resterende loonkloof niet verklaren. Vaak genoemde verklaringen zijn sekse-discriminatie en dat vrouwen minder goed zouden zijn in salarisonderhandelingen.

Steeds hoogwaardiger

Als er geen aanvullende maatregelen worden genomen, duurt het nog 170 jaar voordat de inkomensverschillen tussen de geslachten wereldwijd zijn verdwenen, zegt Henk Volberda, hoogleraar Ondernemingsbeleid aan Rotterdam School of Management, van de Erasmus Universiteit. 'Het aanbod van vrouwen op de arbeidsmarkt wordt steeds hoogwaardiger. Dat leidt tot gelijkere beloning, maar dit gaat langzaam.' Volberda is betrokken bij de jaarlijkse ranglijst voor gendergelijkheid - Nederland staat zestiende - van het World Economic Forum. West-Europa heeft, vooral dankzij Scandinavië, een gunstiger uitgangspositie. 'In West-Europa zal het nog 61 jaar duren voordat de loonkloof helemaal is gedicht. Maar het is de vraag of we nog zo lang de talenten van vrouwen willen verkwisten.'

Vrouwen hebben hulp van buiten nodig om de laatste stappen naar economische gelijkheid te zetten, zegt naast Volberda ook Marieke van den Brink, hoogleraar gender en diversiteit aan de Radboud Universiteit Nijmegen. 'Dat de loonkloof afneemt is goed nieuws, maar de aanhoudende achterstand heeft vooral te maken met de perceptie die mannen van vrouwen hebben. Al gebeurt dit niet bewust, vrouwen worden nog altijd lager ingeschaald dan mannen, blijkt uit onderzoek. Dat kunnen bedrijven makkelijk rechttrekken als ze erop gewezen worden. Wat veel lastiger te veranderen is, is dat grote bedrijven en organisaties de ambities en competenties van vrouwen door de bank genomen structureel lager inschatten en belonen.'

Goede voorbeeld

Het is niet voor niets dat Scandinavië op dit punt beter scoort dan Nederland, zegt Volberda, verwijzend naar de vrouwenquota die daar zijn ingesteld voor de raden van bestuur in het bedrijfsleven. 'Dat heeft effect, omdat daarmee het old boys network wordt doorbroken. Nederland discussieert al jaren over een wettelijk streefcijfer van 30 procent. Laat de overheid het goede voorbeeld geven door de top van ministeries voor 30 procent uit vrouwen te laten bestaan.'

Toch veroorzaken Nederlandse vrouwen de beloningsachterstand in de eerste plaats zelf, doordat ze veelal parttime gaan werken als ze aan een gezin beginnen. Daarom is Paulien Osse, directeur van de stichting Loonwijzer, pessimistisch. 'Misschien moeten we met de loonkloof leren leven, want mannen gaan nu eenmaal geen kinderen krijgen.'

Nederland doet het als Europese middenmoter in de ogen van Osse zo slecht nog niet. 'Zoom je in op bepaalde sectoren dan zie je dat gelijke beloning in de juridische en communicatiesector wel heel gewoon is. Dat vrouwen in Nederland op grote schaal parttime werken heeft ook voordelen. Een goede deeltijdbaan is veel gunstiger voor het salarisperspectief dan stoppen als de kinderen klein zijn. Ook Nederlandse mannen werken steeds vaker in deeltijd. Er verandert dus wel het nodige. Maar het gaat langzaam.'

STUDENTEN IN UTRECHT

Daan Goris (22), student Economie

'Het is een feit dat er op de universiteit meer vrouwen dan mannen zitten, en het is goed dat je dat nu in het bedrijfsleven terugziet. Dat komt ook door het beleid van de regering, die zich al jarenlang heeft ingezet voor meer vrouwen in hoge functies. Daardoor maken bedrijven er eerder werk van.'

'Vrouwen zijn vaak gemotiveerder op jonge leeftijd. Als je op de middelbare school of op het hoger onderwijs bij vrouwen in een projectgroepje zit, doen zij vaak meer hun best. Bij mannen komt die motivatie vaak op latere leeftijd pas. Dan is het ook begrijpelijk dat vrouwen in het begin meer verdienen.'

Daan Goris. Beeld Marcel Wogram

Fabiënne Vogelzang (22) en Rachnel Kramer (22), studenten Communicatie en Organisatie

Rachnel: 'In principe vind ik mannen en vrouwen altijd evenveel zouden moeten verdienen, maar vrouwen doen het nou eenmaal beter in het onderwijs. Dat begint al op de basisschool, waar bijna alleen nog maar juffen werken. De aandacht ligt daardoor vooral op de meisjes. Van mij mag dat wel weer wat gelijker worden.'

Fabiënne: 'Dat vrouwen vanaf dertig jaar minder gaan verdienen, zal wel komen doordat ze dan aan kinderen beginnen. Ik wil eerlijk gezegd wel blijven werken. Misschien is het mogelijk dat mijn partner en ik dan allebei parttime aan de slag gaan. Nu maar hopen dat hij daar ook zo over denkt, haha.'

Fabiënne Vogelzang en Rachnel Kramer. Beeld Marcel Wogram

Sanne Huijsman (22), student Antropologie

'Vrouwen zijn er vaak op gebrand om vroeg carrière te maken voor ze aan kinderen beginnen. Begrijpelijk, want als je besluit om een kind te krijgen moet je met zwangerschapsverlof en kies je als vrouw al snel voor een parttime baan. Dat zou een verklaring zijn voor het feit dat ze eerst meer, maar later minder verdienen.'

'Het onderwijs is in het algemeen veel toegankelijker geworden voor vrouwen. In de tijd van mijn oma was het veel ongebruikelijker om naar de universiteit te gaan. Zij kreeg vlak voor de oorlog een studiebeurs aangeboden, maar dacht toen toch niet ver te kunnen komen. De vrouw van nu heeft meer zelfvertrouwen.'

Sanne Huijsman. Beeld Marcel Wogram

Ilona Santhuisen (25), student Taalwetenschap, en Steven Kiers (28), student Humanistiek

Ilona: 'Vanuit de overheid zijn er veel stimuleringsprogramma's opgezet om meisjes meer technische studies te laten doen, dus daar zal het mee te maken hebben. De banen waar je na het volgen van zulke studies voor in aanmerking komt, zijn namelijk beter betaald. En vrouwen zijn oververtegenwoordigd op de universiteit.'

Steven: 'Ik merk inderdaad dat er meer vrouwen in de universiteitsbanken zitten. Daardoor zijn vrouwen gemiddeld hoger opgeleid, en daar hoort ook een hoger salaris bij. Of vrouwen harder werken weet ik niet: de meeste studenten lopen er, of het nou mannen of vrouwen zijn, nogal apatisch bij.'

Ilona Santhuisen en Steven Kiers. Beeld Marcel Wogram
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden