'Je moet hier sterk in je schoenen staan'

Investeren in Kazachstan is avontuurlijk, vermoeiend, soms eenzaam en - uiteindelijk - bevredigend. Dat blijkt uit gesprekken met Nederlandse pioniers van Shell en Heineken....

Martin Ferstl, algemeen directeur van Shell in Centraal-Azië, benadrukt het belang van Kazachstan voor Nederland. 'Kazachstan wordt in de nabije toekomst een van de zes belangrijkste energiepartners van Nederland. Dankzij de pijpleidingen naar Europa liggen het Kazachse olie en gas binnen jullie bereik.'

Ferstl is nauw betrokken bij de onderhandelingen over de ontwikkeling van het Kasjagan-olieveld in de Kaspische Zee, de grootste olievondst in de afgelopen dertig jaar en een van de tien grootste velden ter wereld. Die verlopen moeizaam, omdat zeven grote olieconcerns bij de exploitatie betrokken zijn (Shell heeft een aandeel van 16,67 procent). Maar vooral ook omdat de Kazachse regering op het moment probeert zoveel mogelijk profijt te halen uit de oliecontracten. 'Kazachstan is zich gaan realiseren dat het een van de belangrijke grondstoffenleveranciers is. Daar wil de regering nu meer van profiteren . Dat is op zich een logische en goede ontwikkeling', zegt Ferstl. 'Maar op het moment speelt de regering het spel wel erg hard. We zoeken nu naar een nieuwe balans.'

Ook in Aktau is merkbaar dat het investeringsklimaat op het moment grimmiger is. Het afgelopen jaar zijn diverse buitenlandse bedrijven uit Aktau vertrokken, gezwicht voor de druk. Lensvelt: 'Rechtszaken zijn welhaast onvermijdelijk. Maar uiteindelijk loopt het allemaal wel los. Zakendoen in Kazachstan gaat nu eenmaal gepaard met een zekere intimidatie. Wie niet sterk in de schoenen staat, moet hier niet zijn. Als je echter consequent je rug recht houdt en kunt vertrouwen op vakkundig lokaal personeel, dan bereik je uiteindelijk je doel.'

Lensvelt wordt ook door Shell nauwlettend in de gaten gehouden. De Arman-jointventure geldt als testveld voor het grotere werk dat nog gaat volgen: de off-shore-boringen in de Kaspische Zee. 'Mijn olieveld is relatief klein, maar wij hebben grote principes. Arman is het visitekaartje van Shell in de regio.'

Zijn conclusie? 'Kazachstan is een land in ontwikkeling. Er zit veel werk in het onderhouden van relaties. De onduidelijkheid in de regelgeving is groot . Daarnaast hebben de Kazachen bij het ontwikkelen van een olieveld nog een echte Sovjetmentaliteit. Ze houden strak vast aan het plan dat vlak na de olievondst is opgesteld, ook als blijkt dat het plan moet worden bijgesteld.'

De levensmiddelenindustrie heeft het in Kazachstan wat gemakkelijker, zegt Joost van Roon, Heineken-directeur van de brouwerij Dinal in Almaty, waar het Kazachse bier Tian Shan, het Russische Botsjkarev en het Nederlandse Amstel wordt gebrouwen. 'Wij hebben uitsluitend te maken met lokale overheden, ook bij het betalen van belastingen. Natuurlijk zijn er vaak problemen, maar het valt me op dat die meestal berusten op misverstanden. Uiteindelijk willen we allemaal hetzelfde: lekker bier, goede hygiëne en veilige werkomstandigheden en redelijke salarissen.'

Vijf jaar geleden besloot Heineken in Kazachstan een brouwerij te beginnen, samen met twee Kazachse bierdistributeurs. Aanvankelijk had de Nederlandse brouwer een minderheidsbelang, maar dat aandeel groeide geleidelijk. Sinds juni bezit Heineken 97 procent van de aandelen. Tian Shan smaakt anders dan Heineken, het is gebrouwen volgens een ander recept, afgestemd op de Kazachse smaak. Minder bitter, meer een dorstlesser. Het is veel goedkoper dan buitenlands bier, 65 tenge (40 eurocent) voor een halve liter.

'We gebruiken zoveel mogelijk lokale grondstoffen en verpakkingen', zegt Van Roon, die sinds anderhalf jaar de leiding heeft.

Vooral logistiek is deze enorme landmassa waar slechts 15 miljoen mensen wonen een uitdaging, zegt Van Roon. 'De afstanden vragen om langetermijnplanning, terwijl de meeste Kazachse zakenmensen een kortetermijnfocus hebben. Daarnaast wordt eenderde van alle aankopen hier op open markten gedaan. We moeten dus zorgen dat ons bier ook daar wordt verhandeld . Tian Shan moet zichtbaar te koop zijn, want alcoholreclame is hier verboden. Russische biermerken zijn wat dat betreft in het voordeel. Kazachen kijken veel Russische tv, waar bierreclame wel is toegestaan.'

Van Roon is ook druk met het verbeteren van het hergebruik van flessen. Die worden in Kazachstan door iedereen die wat wil bijverdienen verzameld en arriveren ongesorteerd in zakken op het terrein van de brouwerij. Daar staan enkele dagloonarbeiders de hele dag flessen te sorteren. Deze arbeiders pikt de brouwer dagelijks op in Almaty, in een straat waar zich iedere ochtend honderden mannen verzamelen in de hoop op werk.

De brouwerij is uitgerust met westerse brouwapparatuur, maar het gebouw is Kazachs. Dat leidt af en toe tot kleine ergernissen, beaamt Van Roon. Geen traptrede is gelijk, en de rode plavuizen in de hele productieruimte brokkelen af. 'Onbegrijpelijk, deze vloer', lacht hij. 'Waarschijnlijk aangelegd door iemand die te vriend moest worden gehouden. Zo werkt het ook hier.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden