'Japan moet heel veel huizen bouwen'

De Japanse banken kunnen niet failliet, want dan stort Japan zelf ook in. Saneren is noodzakelijk. Maar hoe? De enige uitweg op korte termijn is een groot nieuwbouwprogramma, denkt Japan-kenner KAREL VAN WOLFEREN....

Van onze verslaggever

Ferry Haan

ROTTERDAM

De enige snelle uitweg uit de Japanse recessie is een groot bouwprogramma voor Japanse huizen. Hierdoor gaat de kwaliteit van het Japanse leven eindelijk omhoog en zal de Japanner gaan consumeren omdat de inrichting van een huis geld kost. Dit is de enige uitweg die Karel van Wolferen ziet uit de recessie die de Japanse economie teistert.

Van Wolferen heeft tientallen jaren in de kleine Japanse huisjes met rijstwandjes gewoond. Hij schreef er een standaardwerk: The enigma of Japanese power. Hij is er trots op dat hij als buitenlander in Japan kon leven van de verkoop van zijn boeken; kón leven, want sinds een jaar is hij als hoogleraar verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.

De Japankenner weet ook waarom het nieuwbouwprogramma dat hem voor ogen staat weinig kans maakt om te worden uitgevoerd: 'Het Japanse industriële belang is gericht op het bouwen voor de economie, niet voor de burger.'

Bewijzen voor deze stelling zijn gemakkelijk te vinden. De Japanse overheid maakte kort geleden bekend 230 miljard gulden te willen investeren, vooral in nieuwe infrastructuur. Dit is volgens Van Wolferen een ramp: 'Die bruggen en tunnels verpesten het landschap en leveren geen enkel duurzaam economisch rendement op.'

Van Wolferen denkt dat de Japanners alleen door internationale druk tot nieuwbouw zijn aan te zetten. In zijn ogen kunnen alleen de Verenigde Staten Japan overtuigen van het nut van huizenbouw.

Vorige week intervenieerde de Amerikaanse centrale bank in de valutamarkten om de daling van de yen te stoppen. Dit effect lijkt al weer uitgewerkt: gisteren zakte de yen terug naar meer dan 140 yen voor één dollar.

Nog maar een paar jaar geleden waren de rollen omgedraaid. In 1995 was het probleem een te dure yen. Voor één dollar kreeg je toen 80 yen. De Japanse industrie had hierdoor grote problemen om te concurreren op de wereldmarkt. Volgens Van Wolferen was dit een goed moment geweest om te starten met structurele Japanse hervormingen.

Maar de Verenigde Staten grepen in. De Amerikaanse minister van Financiën Bob Rubin was bang voor een rentestijging in het jaar dat President Clinton moest worden herkozen. Daarom schoot hij Japan te hulp door te verklaren dat de yen overgewaardeerd was. De Japanse centrale bank intervenieerde voor miljarden dollars in de valuatamarkt. De yen daalde en de noodzakelijke Japanse hervormingen werden uitgesteld.

Van Wolferen betreurt Rubins slappe knieën. Japan heeft gewacht en de problemen zijn groter geworden, ook en vooral in de financiële sector.

Natuurlijk moet de financiële sector in Japan hervormd worden. Maar Van Wolferen ziet niet in hoe. De Japanse overheid heeft alvast een Big Bang aangekondigd; binnen drie jaar een totale liberalisering van de financiële sector. Een bewijs, vindt Van Wolferen voor de stuurloosheid van de Japanse overheid.

Vast staat dat Japan nooit een 'westers' financieel systeem zal krijgen. 'Dat is wettelijk onmogelijk, omdat er in Japan bijvoorbeeld geen accountants zijn.'

Waarnemers die denken dat de Japanse banken wankelen, vergissen zich volgens Van Wolferen. De banken kunnen niet failliet omdat niemand dat in Japan toestaat.

Het geheim van het Japanse succes in de jaren zeventig en tachtig dreigt het land nu te gronde te richten. Japan heeft het naoorlogse succes grotendeels te danken aan de verwevenheid van de overheid, banken en industrie. Kredieten voor investeringen werden niet verstrekt met een korte termijn winstdoelstelling, maar hadden versterking van het hele land als doel.

Dit heeft zich als een boomerang tegen het land gekeerd. De banken hebben zoveel leningen verstrekt aan hun wankelende industriële partners dat zij zelf niet meer solvabel zijn. De slechte leningen belopen nu al 1400 miljard gulden, is de schatting van analisten.

Volgens Van Wolferen is het probleem niet nieuw. Al in 1991 schatte hij de totale hoeveelheid slechte leningen op 1800 miljard gulden. Acht jaar later kruipen de officiëlle schattingen naar dit cijfer toe. Van Wolferen: 'De goede vraag is niet waarom de Japanse banken nu failliet dreigen te gaan, maar waarom ze het zolang hebben volgehouden'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden