Interview Jacques Schraven

Jacques Schraven: 'Fusie Tata Steel met Duitsers wordt een hels karwei'

De directie en de ondernemingsraad van Tata Steel Nederland maken zich 'ernstige zorgen' over de fusie met branchegenoot ThyssenKrupp, die mogelijk nog veel meer banen kost dan de 4000 die eerder zijn gemeld. Jacques Schraven, tot voor kort de hoogste toezichthouder in IJmuiden, waarschuwde drie maanden geleden in dit interview al voor de gevaren van zo'n fusie.

Beeld Marlena Waldthausen

Twaalf jaar lang was president-commissaris Jacques Schraven bij Tata Steel Nederland - voorheen: Koninklijke Hoogovens - vooral bezig de nadelen te verzachten van de fusie eind vorige eeuw met British Steel. Nu Schraven na drie termijnen van vier jaar deze zomer gestopt is als hoogste toezichthouder en het staalbedrijf in IJmuiden weer op de rails staat, zit er een nieuwe fusie aan te komen, dit keer met het Duitse ThyssenKrupp. Over de kansen en bedreigingen van zo'n eventuele deal straks meer, eerst nog even over de fusie met British Steel, waaruit in 1999 Corus ontstond. Die fusie had, zegt de net afgezwaaide president-commissaris, nooit mogen doorgaan.

'Die fusie - of eigenlijk was het een overname - was een schoolvoorbeeld van een foute zakelijke beslissing. Niemand in Nederland heeft er ook maar enig profijt van gehad', zegt Schraven (75) thuis in zijn woning in hartje Den Haag, te midden van trofeeën uit zijn lange carrière bij onder meer Shell en werkgeversvereniging VNO-NCW. 'Er was heel lang te weinig geïnvesteerd in British Steel. De bedrijfsprocessen waren verouderd en de infrastructuur was zwak. Ik begrijp niet dat in 1999 niemand ingreep om deze fusie tegen te houden. Maar bij mijn aantreden in 2005 vond ik het niet nodig de Britse collega's daarover nog verwijten te maken. We moesten er het beste van zien te maken.'

CV

Jacques Schraven, Tilburg, 1942

1963 - 1968
Nederlands recht, Radboud Universiteit. Preses Nijmeegs Studenten Corps Carolus Magnus

1968 - 1997
Diverse (internationale) functies bij Shell

1997 - 1999
President-directeur Shell Nederland

1999 - 2005
Voorzitter VNO-NCW, met FNV-voorzitter Lodewijk de Waal als belangrijkste opponent

2005 - heden
Diverse commissariaten en bestuursfuncties. Onder meer voorzitter beschermingsstichting KPN en Stichting Administratiekantoor Unilever.

Jacques Schraven is getrouwd en heeft een dochter en twee zoons. Hij woont in Den Haag

Hoe groot is de schade geweest voor Tata Steel Nederland?

'Er zijn ons niet echt dingen geweigerd door ons moederbedrijf Tata Group in India, omdat het zo beroerd ging in het Verenigd Koninkrijk (VK). Men realiseerde zich dat IJmuiden de boei was waarop Tata Steel Europa dreef. Maar er waren wel voortdurend spanningen over het tempo van investeringen. We hadden ook de pech van de recessie. Het ging twee jaar goed, toen werd Corus in 2007 ook overgenomen door Tata. Maar vlak daarna al kwam de kredietcrisis. In al die jaren hebben wij weleens twee kwartalen verlies geleden, maar het VK heeft nooit winst gemaakt, daar moest steeds geld bij. Ze zijn erin geslaagd vier miljard pond (4,5 miljard euro, red.) aan extra geld uit India te laten verdampen. Zo'n probleem moet opgelost worden. Ik heb topman Ratan Tata, de patriarch van de familie, gevraagd om in te grijpen in het VK. Maar tot mijn frustratie kwam dat er niet van.'

Waarom niet?

'Daar zit emotie bij, het VK is bijzonder gebied voor India. Tata heeft ook de filosofie dat ze er zijn voor de lange termijn. Er was ook steeds de hoop dat het wel weer goed zou gaan als de recessie voorbij was. De noodzaak tot hard ingrijpen was er ook niet zo, omdat Tata het meest winstgevende staalbedrijf ter wereld was. Tot het twee jaar geleden ook in India minder ging en het moederbedrijf het geld zelf nodig had. Toen is er wel ingegrepen. Er zijn Britse bedrijven gesloten en er zijn onderdelen weggegeven, aan investeerders die er nog wel brood in zagen.

Het lijkt Air France-KLM wel, met zo'n goed draaiende Nederlandse dochter en een zwakke buitenlandse partner.

'Ik ken de situatie bij Air France-KLM onvoldoende om daar iets over te kunnen zeggen. Wat ik wel weet is dat we een achterstand hebben opgelopen bij onder meer productontwikkeling. Daarin blonk IJmuiden altijd uit, om technologisch de klant te blijven bedienen, de veeleisende auto-industrie bijvoorbeeld. Die achterstand zijn we nu aan het inlopen. Er wordt weer volop geïnvesteerd.'

Jacques Schraven kan tevreden met pensioen, maar Tata Steel Nederland is geen rust gegund. Tata Steel Europe, waarvan IJmuiden onderdeel is, gaat mogelijk fuseren met het Duitse ThyssenKrupp. De onderhandelingen tussen het Duitse bedrijf en de Tata Group in India lopen al een hele tijd. Vakbonden, ondernemingsraden en politici maken zich hier, in het VK en in Duitsland grote zorgen, onder meer over dreigend banenverlies.

Meer winst Tata Steel Nederland

Tata Steel Nederland, het voormalige Hoogovens, heeft vorig jaar meer winst geboekt. Met dank aan de aantrekkende staalmarkt steeg de operationele winst in het boekjaar 2016-2017 naar 271 miljoen euro, tegen 202 miljoen in dezelfde periode een jaar eerder, zo blijkt uit het onlangs gepubliceerde jaarverslag. De nettowinst kwam uit op 211 miljoen euro, tegen 157 miljoen euro in 2015-2016. De omzet van het staalbedrijf uit IJmuiden liep wel iets terug, van 4,77 miljard naar 4,56 miljard euro.

Tata Steel Nederland is voorzichtig over het lopende boekjaar 2017-2018. De marges blijven naar verwachting onder druk staan door aanhoudende overcapaciteit in de mondiale staalmarkt. Bij Tata Steel Nederland werken ruim elfduizend mensen, van wie bijna negenduizend in IJmuiden.

Sommige waarnemers verwachten in september nieuws over de fusie, als ThyssenKrupp met de jaarcijfers komt. 'Ik weet niet of er nieuws komt', zegt Schraven. 'Wat ik wel weet is dat de onderhandelingen zwaar vertraagd zijn door een groot pensioenprobleem bij British Steel. Daar zijn zo'n 150 duizend mensen aangesloten bij het bedrijfspensioenfonds, van wie er nog maar zo'n 25 duizend werken. Dat is een zware last uit het verleden. Er moeten bakken geld uit India bij om aan de verplichtingen te voldoen. ThyssenKrupp heeft gezegd dat eerst dit Britse pensioenprobleem opgelost moet worden, anders komt er geen fusie. De onderhandelingen zijn in een cruciale fase, maar eerst moet dat pensioenprobleem van tafel.'

Mocht dat gaan lukken: is het een goed idee, een fusie met ThyssenKrupp, net nu het weer wat beter gaat?

'Vooropgesteld: mijn overtuiging is dat IJmuiden ook zelfstandig levensvatbaar is. We zijn heel content in de Tata Group. Hun filosofie sluit goed aan bij het Europese model. Oprichter Jamsetji Tata had meer dan honderd jaar geleden de filosofie dat het bedrijf er is voor de samenleving. Maar daaraan kan het alleen een bijdrage leveren als er geld verdiend wordt. Geld verdienen is dus niet de eerste doelstelling, maar zonder dat kun je de samenleving niet dienen. Veel Tata-mensen die ik tegenkom zeggen ook: we moeten wel harde zakenlieden zijn, anders is er niets te verdelen voor de samenleving.

'We zijn tevreden bij Tata zoals het nu is, dus een fusie hoeft voor ons niet. Maar we gaan er niet over. We zitten niet rechtstreeks aan tafel.'

Topman Ratan Tata zelf zou volgens berichten tegen deze fusie zijn. Daar putten de tegenstanders hoop uit.

'Ik heb hem laatst nog gesproken en daar is mij niets van gebleken. Als hij tegen zou zijn, zou ik dat weten. Ik heb een heel goede band met hem.'

Kan zo'n fusie met ThyssenKrupp wel een succes worden?
'Ongetwijfeld kan Tata Steel Europe gecombineerd met de beste delen van ThyssenKrupp een nóg beter staalbedrijf opleveren. Je kunt de inkoop van grondstoffen samenvoegen. We hebben ook deels dezelfde klanten, zoals Volvo en BMW, daar hoeven dan geen twee verkopers meer naar toe, maar kunnen we met één volstaan. Bij dat soort dingen zit de synergie. De ondernemingsraad sprak over vierduizend van de negenduizend banen die verloren zouden gaan in IJmuiden, ja. Maar dat getal is echt compleet uit de lucht gegrepen. Ik geloof niet dat zo'n fusie tot het sluiten van bedrijfsonderdelen in IJmuiden zal leiden. Je kunt wat bezuinigen op de administratie, ict en personeelszaken, maar daarbij gaat het echt niet om duizenden banen. Het zou dus een succes kunnen worden, maar voor een geslaagde joint venture zouden er wat mij betreft wel eerst heel goede afspraken moeten worden gemaakt.'

Zoals?

'Het is essentieel dat IJmuiden binnen zo'n joint-venture een zelfstandig, compleet staalbedrijf blijft, zoals het nu ook binnen Tata is. Verder moet de afdeling onderzoek en ontwikkeling hier blijven en niet verhuizen naar Duitsland. Daarnaast zou de nieuwe gezamenlijke onderneming in Nederland gevestigd moeten worden. In Duitsland zijn er geluiden dat ThyssenKrupp wil groeien in de machinebouw en de liftenbouw. Staal zou voor hen geen strategische sector meer zijn, hun mondiale expansie als staalbedrijf is ook mislukt. De staalpoot is voor ThyssenKrupp in zekere zin een probleem dat opgelost moet worden.

'Als twee partners op de lange termijn verschillende verwachtingen hebben van een joint venture, is dat een recept voor ongelukken. In zo'n situatie, als de Duitse partner er op termijn mogelijk uit wil stappen, is het beter dat de gezamenlijke onderneming in Nederland gevestigd is. Dat lijkt me geen probleem. Nederland is een aantrekkelijk vestigingsland, ook fiscaal. Minister Henk Kamp is een paar maanden geleden ook nog speciaal naar Mumbai gevlogen om een bidbook in te dienen bij Tata. Dat doet Economische Zaken goed.'

Beeld Marlena Waldthausen

Zijn er verder nog risico's?

'Cultuurverschillen. Hoogovens is al eens gefuseerd met een Duits bedrijf, met Hoesch, tijdens de staalcrisis in 1972. Estel heette dat bedrijf, en binnen tien jaar ging het mis. Ik was er niet bij, maar cultuurverschillen hebben ongetwijfeld een rol gespeeld. ThyssenKrupp heeft een sterke bedrijfscultuur. Ruim tweederde van de fusies mislukt, dat is wetenschappelijk vastgesteld, en cultuurverschillen spelen daarin een grote rol. De cijfertjes kunnen wel kloppen, maar er is meer.'

Toch maar liever niet dus, zo'n fusie met de Duitsers?

'Dat zeg ik niet. Ik ben ervan overtuigd dat er een nog beter bedrijf is te bouwen. Maar het zal een hels karwei worden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden