Ja, nu weiger ik dat dekseltje bij de koffie-to-go

Nee, hij is helemaal niet uit op een verbod van plastic, maar Bahram Sadeghi is wel geïntrigeerd door de plasticsoep. En hij begon een experiment.

null Beeld Daniel Cohen
Beeld Daniel Cohen

Journalist en programmamaker Bahram Sadeghi (1967) haalt vaker eten af dan dat-ie kookt. Als hij onderweg is, koopt hij vooral bekers koffie verkeerd bij stationsketens. Hij schaft haast nooit een flesje water aan, wel veel fruitsapjes. Soms muntthee met honing uit een zakje of bakje. Ergens in de periode 2012-2015 ging zijn goedkope Philips-waterkoker genaamd Bob stuk. En boodschappen vervoert hij al tijden in dezelfde plastic tas van Albert Heijn, die hij steeds weer onder zijn fietszadel propt.

Al deze dingen vallen op nu Sadeghi kijkt naar het resultaat van drie jaar lang wegwerpplastic bewaren. Want dat is wat hij tot december 2015 deed: hij koesterde het plastic afval dat hij gewend was direct in een vuilniszak of bak te mikken, om inzicht te krijgen in zijn gebruik. Van al het plastic dat hij onderweg verbruikte en niet mee naar huis nam, maakte hij foto's. Die foto's bedekken deze maand een brede, hoge muur in een van de Van Gendthallen in Amsterdam. Op de grond kieperde hij zijn plasticverzameling leeg, in totaal 41 zakken.

Kijk verder: 1000 dagen plastic (tekst gaat verder na video)

41 zakken vol plastic

Sadeghi's project resulteerde in 150 vierkante meter met 472 foto's en een vloer van 250 vierkante meter met de inhoud van 41 zakken volgestampt met plastic. Hou onze multimediale special in de gaten voor dagelijkse updates.

Sadeghi kwam op het idee nadat hij op 26 juli 2008 in de Volkskrant las over wat de plasticsoep is gaan heten, de inmiddels veelbesproken afvalarchipel die ergens tussen Hawaï en San Francisco in de Stille Oceaan drijft. Eenmaal in het water vallen grotere stukken plastic uit elkaar in kleine snippers, die door dieren worden aangezien voor voedsel en zo in de voedselketen kunnen belanden. Dat plastic, dacht Sadeghi, dat komt niet uit de lucht vallen, rechtstreeks de oceaan in. Het komt van en door mensen als ik.

'Het is een beetje mijn tweede natuur om bij allerlei dingen in het nieuws te zoeken naar het persoonlijke', zegt hij. 'Wat is mijn bijdrage, wat betekent dit voor mij? Vervolgens hoop ik dat ik het navelstaarderige niveau kan ontstijgen, zodat jij je als vrouw van eind twintig kunt herkennen in die oude man van Iraanse komaf met een baard en een kale kop.'

null Beeld Veronique Smedts000
Beeld Veronique Smedts000

En, valt 41 zakken mee of tegen?

'Ik vind het best meevallen. Om het netjes uit te stallen, heb ik ongeveer tien vierkante meter per zak nodig.'

Waar heb ze al die tijd bewaard?

'Eerst verzamelde ik het plastic in een hoekje in de keuken. Al die matig schoongespoelde bakjes waar eten in had gezeten, waren heerlijk voor de muizenpopulatie van Amsterdam. Toen de berg groeide, heb ik alles in grote plastic zakken gestopt - wat een handig product is het toch, dat plastic - en naar een opslagruimte verplaatst.

'Ondertussen was ik veel gaan lezen over het plasticprobleem en bekeek ik andere projecten. Er is een aantal mensen dat als experiment een jaar zonder plastic heeft geleefd. Grappig: in Amerika is 'plastic' een ander woord voor een betaalkaart. Een Amerikaanse vrouw die al jaren zonder plastic leeft, heeft dus ook haar pinpas en creditcard verbannen. De mensen die het zonder plastic doen, laten zien dat je een heleboel dingen zelf kunt maken, van deodorant tot tandpasta. Kaas en brood kun je in een doek rollen.'

Doe jij al die dingen nu?

'Nee. Ik ben te gemakzuchtig en het gemak van plastic is te groot. Maar ik probeer wel van zulke mensen te leren. Als ik 10 procent doe van wat zij doen, en meer mensen doen het, scheelt dat al zoveel. Dingen waar ik een kleine stap voor moet zetten, kan ik prima veranderen.'

Je bent dus niet tegen plastic.

'Nee, totaal niet! Het was aanvankelijk mijn bedoeling om een documentaire te maken over dit project en antwoorden te vinden op plasticvragen. Wat is precies het probleem en hoe lossen we het op? Van één eindredacteur kreeg ik te horen: 'Als je echt stelling had ingenomen tegen plasticgebruik, dán had ik het wel willen hebben.' Maar dat wilde ik juist niet. Ik wilde mijn langdurige verbruik in kaart brengen, zonder activistische bijbedoelingen. Ik vind namelijk helemaal niet dat plastic kapot dood moet.

'Het gemak is veel te groot om te zeggen: plastic moet weg. Ik vind het interessanter om na te denken over manieren om ons plasticverbruik te verminderen en de excessen eruit te filteren.'

Wat heb jij veranderd sinds je begon met plastic sparen?

'Aan informatie en kennis is geen gebrek, hier in het Westen, maar het gaat er vervolgens om wat je ermee doet. Het bewustzijn dat ik toch al had, is gegroeid, gelaagder geworden. Hiervoor had ik er bijvoorbeeld niet zoveel moeite mee als ik een dekseltje kreeg als ik koffie-to-go haalde. Nu weiger ik dat dekseltje.

'Ik heb ook weleens tegen een koffietenteigenaar gezegd dat het beter is om één honingflesje neer te zetten in plaats van losse plastic cups bij de muntthee te geven. Hij had praktische bezwaren. Zo'n flesje gaat druppelen, en die druppels gaan plakken.'

Er zijn vast mensen die zich afvragen hoeveel zin het heeft als ze voortaan een dekseltje weigeren.

'Ik denk dat het hoe dan ook zin heeft als mensen nadenken over het nut van zo'n dekseltje. Er zijn vier actoren die een rol spelen in de plasticproblematiek: de consument, de wetenschap, de politiek en het bedrijfsleven. Natuurlijk is het goed als een bedrijf als Coca-Cola door technische ontwikkelingen een dop ontwikkelt waarvoor minder plastic nodig is, of als wasmachinefabrikanten standaard filters zouden inbouwen die wél microplastics die in synthetische kleding zitten tegenhouden.

'De schadelijke effecten van plastic moeten worden benoemd en onderzocht, om te voorkomen dat we straks hetzelfde krijgen als met asbest. Lang zagen we daar alleen de voordelen van in, maar ondertussen kennen we allemaal de gevaren. Tot het moment komt dat we allemaal vinden dat plastic niet alleen maar geweldig is, vind ik dat de kleine beetjes helpen. Ik bedoel, wie had ooit gedacht dat het verbod op roken in de horeca écht ingevoerd zou worden?'

Nu klink je toch bijna activistisch.

Lacht. 'Ja, ik moet ervoor uitkijken. Gisteren sprak ik hier nog over met degene die het kunstwerk de Plastic Madonna heeft gemaakt van weggegooide plastic flessen, een beeld van een moeder die haar kind de borst geeft. Ze staat symbool voor de afvaldeeltjes die via de voedselketen terechtkomen bij de volgende generaties.

'Het lijkt allemaal best activistisch wat hij doet, maar hij zei het mooi: 'Kijk, ik moet de grote massa niet verlaten. Misschien ga ik er een beetje naast lopen en probeer ik mensen naar mij te laten kijken, maar ik moet onderdeel van de groep blijven. Anders word ik een roepende in de woestijn.'

'Zo zie ik het ook. Net als de meeste mensen heb ik meer profijt dan last van plastic. Mij zie je niet parmantig met een vuilniszak door de straten lopen om plastic op te ruimen.

'Het voordeel van een onderzoekende benadering is volgens mij juist dat ik met open vizier kan praten met alle betrokken partijen, activisten, het bedrijfsleven, wetenschappers, mensen zoals jij en ik. Het zou mooi zijn als mensen die mijn verzameling komen bekijken daarna denken: ik heb dat mannetje gezien met al zijn tandenborstels, misschien heb ik helemaal niet zo'n dikke, flitsende tandenborstel nodig.'

null Beeld Veronique Smedts000
Beeld Veronique Smedts000

Waar ga je het plastic laten als het project is afgelopen?

'Het meest realistische scenario is, gezien de kosten, dat ik het allemaal oprol en in het IJ ga gooien. Nee, grapje. Ik weet het niet! Het liefst zou ik het plastic verpulveren en de deeltjes die overblijven als voer toedienen aan een 3D-printer die er iets moois van maakt. Maar dat is prijzig. Er dreigt dus een goed gevaar dat ik het straks gewoon laat ophalen, en dat het aan de Aziëhavenweg in Amsterdam in de afvalverwerkingsketen belandt.'

Waar hoop je voor die tijd nog achter te komen?

'De komende weken ga ik met allerlei experts praten. Als ik er door die gesprekken achter kan komen hoe ik mijn plasticverbruik kan verminderen en misschien bij sommige producten kan schrappen, zou dat heel fijn zijn.'

1000 dagen plastic

VANDAAG
Vandaag is de site 1000 dagen plastic live op volkskrant.nl/kijkverder

VANAF 19 SEPTEMBER
Dagelijks filmpjes vanuit de Van Gendthallen in Amsterdam. Daar heeft Bahram Sadeghi alle plastic afval gesorteerd dat hij 1000 dagen lang bewaarde. Te midden van zijn collectie spreekt Sadeghi deskundigen, uitvinders, activisten en mensen uit het bedrijfsleven: waarom gebruiken we zo veel plastic? Zijn er alternatieven? Is dit te verminderen?

Houd volkskrant.nl/kijkverder in de gaten en volg de Volkskrant op Facebook en Twitter.

ZATERDAG 24 SEPTEMBER
Bahram Sadeghi ontvangt u graag op de open dag, te midden van zijn collectie plastic afval in de Van Gendthallen, aan de Voc-kade in Amsterdam. Er is parkeergelegenheid (2,50 per uur), verder is de hal bereikbaar met tram 10, tram 26 en bus 22. Ingang tegenover café Amsterdam Roest. Route: zie volksrant.nl/kijkverder. n Zaterdag 24 september verschijnt ook de plasticspecial bij de Volkskrant: Vonk, het achtergrond- en opiniekatern, staat geheel in het teken van dit thema. Wat heeft ons gebruik te maken met haast? Een interview met de weduwe van de uitvinder van de plastic zak. Hoe bestrijden ze plastic zakjes in Marokko? En: is de plasticsoep nu wel of niet uit de oceaan te vissen?

DONDERDAG 29 SEPTEMBER
U bent welkom op een gratis, vrolijke interactieve avond over plastic in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam. Bahram Sadeghi presenteert de bevindingen van zijn experiment en u mag in workshops in gesprek met experts. Reserveren via dezwijger.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden