Column Peter de Waard

Is sparen voor pensioen kapitaalvernietiging?

Welvaart verdelen tussen generaties met rente als leidraad is een te complex systeem.

Als de groei van de economie en inflatie hoger is dan de kapitaalmarktrente schieten spaarders zich in de voet. Particuliere spaarders weten allang dat ze dweilen met de kraan open.

Het geldt ook voor het op kapitaaldekking gebaseerde Nederlandse pensioenstelsel waarvoor mensen verplicht voor hun oude dag sparen. Bij de huidige rente van -0,2 procent is het deze week nog zo zeer geprezen pensioensysteem een megavorm van kapitaalvernietiging. De groei van de economie en de inflatie is nu 3,5 procent. Bij een risicovrij rendement van 0 procent missen gepensioneerden jaarlijks 50 miljard euro – veel meer dan aan aow wordt uitgekeerd – aan inkomsten.

Théodore Limperg jr., de aartsvader van de Nederlandse accountancy en overtuigd sociaal-democraat riep in 1927 (toen gepen­si­oneerden nog ouden van dagen heetten) dat een kapitaalstelsel als oudedagsvoorziening inefficiënt, onrechtvaardig en ongewenst zou zijn. Welvaart verdelen tussen de huidige generaties is al moeilijk, laat staan welvaart verdelen tussen verschillende generaties met een onbekende rente als leidraad. Een omslagstelsel, waarbij ingehouden premie tegelijkertijd weer wordt uitgegeven aan de behoeftigen, is het beste.

Erasmus-econoom Bas Jacobs schreef op zijn blog dat ‘het nu wenselijker is geworden om het spaardeel in de aanvullende pensioenen te verminderen en het deel via omslagfinanciering in de aow te vergroten’. Als de rente structureel laag is (en de meeste experts zeggen dat de huidige lage rente nog wel tientallen jaren kan duren) moet iedereen zich volgens Jacobs een ongeluk sparen voor zijn pensioen. ‘Voor een inflatie-geïndexeerd pensioen is een dekkingsgraad van ongeveer 150 nodig.’

In het begin deze maand gepresenteerde boek Waar blijft mijn pensioen? noemt pensioenfilosoof Martin ten Cate sparen voor het pensioen een doodlopende weg. ‘Er is geen land in de wereld waar zoveel wordt gespaard voor het pensioen en toch is het nog niet genoeg.’

De rekkelijken willen kortingen voorkomen door het verhogen van de rekenrente. Zij roepen dat de rendementen van de fondsen nu veel hoger zijn dan de risicovrije rente. Hierbij doen ze of de zogenoemde speculatiewinsten op aandelen en vastgoed structureel zijn.

Bij een omslagstelsel zou er niet hoeven te worden gekort en zou het pensioen zelfs kunnen worden geïndexeerd, concludeert Ten Cate in zijn boek waarvan ook minister Wouter Koolmees (de godfather van het pensioenakkoord) een exemplaar kreeg.

Vorig jaar betaalden gepensioneerden 33 miljard euro aan premie, terwijl 31 miljard werd uitgekeerd. In een omslagstelselwas 2 miljard euro overgebleven om de pensioenen te indexeren, zonder dat een wissel zou zijn getrokken op toekomstige generaties.

Maar omdenken is een te grote stap voor politici.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden