Is Shell taboe voor pensioenfondsen?

Kunnen pensioenfondsen voldoende rendement halen op hun beleggingen zonder geld te steken in olie-,gas- en kolenbedrijven? In de bestuurskamers van grote pensioenfondsen is dat geen hypothetische vraag meer, maar een dilemma. De maatschappelijke druk op de fondsen zich terug te trekken uit fossiele brandstoffen, is de afgelopen maanden sterk opgelopen.

Bij Urk wordt Windpark Noordoostpolder gebouwd. Pensioenfondsen staan onder druk duurzamer te investeren. Beeld Siebe Swart

Volgens een enquête in dagblad Trouw, uitgevoerd door I&O Research, vindt ruim 60 procent van de Nederlanders dat hun pensioenfonds het klimaatprobleem moet helpen oplossen door niet meer te investeren in olie-, gas- en kolenbedrijven.

Afgelopen maart overhandigde een actiegroep van bezorgde klanten van pensioenfonds ABP het bestuur van dat fonds een petitie met een vergelijkbare boodschap: aandelen van Shell, Exxon of kolenmijnen zouden even controversieel moeten zijn als van de wapenindustrie en bedrijven met kinderarbeid.

Toch willen de pensioenfondsen er voorlopig niet vanaf. Onder meer omdat de beleggingen nodig zijn voor een gezond rendement, zegt het bestuur van de ABP. Maar dat is waarschijnlijk niet waar, denkt Eric Holterhues, hoofd maatschappelijk verantwoord beleggen bij Triodos Investment Management.

Duurzame beleggingen zijn minstens even rendabel als in oliebedrijven, en zeker in Europa zijn er nog voldoende groene bedrijven die gefinancierd zouden kunnen worden, zegt hij. 'Het rendement van onze beleggingen is al jaren even goed of beter dan dat van traditionele bedrijven.'

Ook beleggingsanalist Joost van Beek van vermogensbeheerder Theodoor Gilissen heeft zijn twijfels. 'Ik kan me voorstellen dat juist pensioenfondsen hun beleggingen in klassieke energiebedrijven nu nog eens overwegen', zegt hij. 'Op korte termijn hebben die weliswaar een prima rendement. Maar op lange termijn zijn er risico's, zoals rond de olieboringen in arctisch gebied.'

Alleen al pensioenfonds ABP beheert voor ongeveer 1 miljard euro aandelen Shell. Het totale Nederlandse pensioenvermogen is ruim 1.000 miljard euro. Zijn fondsen die zo veel geld moeten beheren, niet vrijwel genoodzaakt een deel daarvan in fossiele bedrijven te beleggen?

Strikt

Niet echt, denkt beleggingsman Holterhues van Triodos. 'Ons balanstotaal is 10 miljard euro en in de fondsen waarin we investeren in beursgenoteerde bedrijven, zit ruim 1 miljard. Dat is inderdaad een andere orde van grootte, maar het heeft ons geen moeite gekost alle fossiele energiebedrijven uit te sluiten. Je kunt ook in duurzame energie beleggen. Niet iedereen hoeft zo strikt te zijn als wij, maar je kunt ver komen en nog steeds rendabel investeren.'

Aandelen zoals die van Shell gelden als een solide belegging met gegarandeerd dividend en zijn daardoor populair bij conservatief ingestelde beleggers, zegt analist Van Beek van Theodoor Gilissen. 'Maar als je terugkijkt, hebben technologiebedrijven als Apple natuurlijk een veel beter rendement gehaald. Ik heb te weinig zicht op de markt voor de vraag of je echt 1.000 miljard rendabel kunt investeren zonder fossiele aandelen. Maar ik denk eigenlijk van wel.'

Google

Triodos Bank maakt het zichzelf extra moeilijk door bijvoorbeeld ook niet te willen investeren in Google; een goed presterend technologiebedrijf dat nota bene probeert volledig te draaien op groene stroom. Oorzaak: de overname door Google van het bedrijf Boston Dynamics, dat onder meer robots maakt voor het Amerikaanse leger. 'Met wapens willen we niets te maken hebben, dus die aandelen zijn op dat moment verkocht', zegt Holterhues.

Volgens de pensioenfondsen kunnen zij invloed uitoefenen op fossiele bedrijven door hun macht als aandeelhouder te gebruiken. 'Maar dan moet je dat ook echt doen', vindt de Triodos-man. 'Je kunt wel zeggen: laten we aandelen nemen in de tabaksindustrie om die zover te krijgen minder tabak te verkopen. Maar dat zou wel erg naïef zijn.'

Om mee te praten, is het niet nodig enorme aandelenpakketten aan te houden, zoals het miljard euro dat ABP heeft geïnvesteerd in Shell, voegt hij toe. 'Dat kun je afbouwen naar de helft of minder, en nog steeds je stem als aandeelhouder laten horen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.