Is Piet Paulusma de betere econoom?

Als de Europese Centrale Bank ervoor kiest de rente te verlagen, zijn de effecten van dit besluit vooraf getest met een economisch model dat uitgaat van een gemiddelde burger die rationeel handelt.

SBS-weerman Piet Paulusma.Beeld anp

Daar komt dan steevast uit dat die geneigd is sneller geld te gaan lenen voor de aankoop van een huis of een auto. Dat in werkelijkheid het omgekeerde gebeurt - er wordt juist meer gespaard - is een economisch-wetenschappelijke onmogelijkheid. Niettemin is de monetaire verruiming waarop de economen zo hebben aangedrongen, geëindigd in het tranendal van een negatieve rentespiraal. Nu roepen dezelfde economen op er weer een einde aan te maken, omdat er geen klandizie is voor al dat gratis geld.

In het blad Science heeft een groep wetenschappers een oproep gedaan hun modellen voor ijsvorming, weersveranderingen of migraine-aanvallen ook in de economie te gebruiken. Als beleidsmakers dat in het verleden hadden gedaan, zou de kredietcrisis mogelijk drie jaar eerder kunnen zijn voorspeld.

In de ecologie, natuurkunde, epidemiologie en sociologie wordt gebruikgemaakt van complexe netwerken. Niet het gedrag van één rationeel handelend gemiddeld individu wordt als ijkpunt genomen, maar de reeks van interacties tussen heel veel individuen, die het gevolg is van een bepaald besluit. 'Meer is anders', noemt Cars Hommes, hoogleraar Economische Dynamica aan de UvA, dit. 'Dat weten we van complexe systemen.' Om een bekend cliché te gebruiken: het loopt altijd anders dan je denkt.

Zelfs als alle banken individueel stabiel zijn, kan het hele financiële systeem in crisis raken. Dat de val van Lehman Brothers een domino-effect tot gevolg had waardoor het financiële systeem op zijn grondvesten kwam te schudden, was nu een totale verrassing. Andere wetenschappen werken met kantelmomenten, waardoor bij een bepaalde interactie van moleculen een meer kan bevriezen of oerwoud in savanne kan veranderen. Zulke indicatoren zou de economie ook moeten hebben om de interactie van alle radertjes te duiden.

Aan het onderzoek hebben wetenschappers van vijf Nederlandse universiteiten maar ook van internationale instellingen als de Bank of England en de universiteit van Oxford gewerkt. Laboratoriumexperimenten hebben het nut van het gebruik van complexe systemen in de economie al aangetoond. Ultieme droom is om, zoals met satellietbeelden het weer te voorspellen is, de economie realtime te monitoren en continu stresstesten van financiële systemen te kunnen doen.

Vooral in tijden van crisis doen economen er goed aan over de grenzen van hun vakgebied heen te kijken. Economen kunnen soms wat opsteken van Piet Paulusma, al is het overdreven te denken dat weerkunde wel goed zou hebben voorspeld dat renteverlaging het spaargedrag juist zou aanmoedigen.

Reageren?

p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden