Is Panama een optie voor Jan Modaal?

Als overheden niet oppassen bij hun race to the bottom heeft 99 procent van de bedrijven en 95 procent van de mensen over twintig jaar al het kapitaal geparkeerd in een vrijbuitersland waar respectievelijk 1 procent vennootschapsbelasting en 1 procent inkomstenbelasting worden geheven.

Beeld afp

Nu al, zo blijkt uit de Panama Papers, zijn mkb'ers ( uit hun kluiten gegroeide zzp'ers) op veel grotere schaal bezig met constructies waarmee zij voor hun winsten een belastingvriendelijk heenkomen zoeken. Als ook jan modaal, de thuiskapper en de zzp'ende fiscaal adviseur een spaarrekening in Panama, de Maagdeneilanden of de Kaaimaneilanden hebben, kan het systeem van directe belastingen op de schop. Net als in de Middeleeuwen zal de overheid haar geld uitsluitend via tolheffing en belastingen op goederen (de huidige btw en accijnzen) moeten innen.

De wereld is een dorp geworden. Vroeger moest iemand nog met een tas vol geld naar een belastingparadijs om vermogen buiten het zicht van de fiscus te brengen. Nu kan dat allemaal via een muisklik worden geregeld. En daar hoeft helemaal niets illegaals aan te zijn, hoewel het verdonkeremanen van de identiteit via trusts verdacht mag heten.

Belastingconcurrentie is een van de grote kwalen van het kapitalisme in het digitale tijdperk. De neoliberale golf van de jaren tachtig stimuleerde landen inkomstenbelasting- en vennootschapsbelastingtarieven te verlagen zodat knappe knoppen en bedrijven zouden komen. Dat leverde groei en welvaart op. Maar wat de ene won, verloor de andere. Dus iedereen moest volgen.

In de jaren vijftig hanteerden landen nog belastingtarieven van topinkomens die opliepen tot 90 procent, zoals in de VS. Dat was paradoxaal genoeg een periode dat de economie bloeide en de beurskoersen omhooggingen. Sinds 1985 is het gemiddelde toptarief van de inkomstenbelasting binnen de OESO gedaald van 65 naar 41 procent. Het vennootschapstarief daalde in diezelfde periode gemiddeld van 45 naar 26 procent.

Dat heeft belastingvlucht niet kunnen inperken. Juist de nieuwe multinationals (Apple, Google, Starbucks en Amazon) slaagden erin met constructies als de double Irish with a Dutch sandwich hun belastingrekening te drukken tot tienden van procenten.

Dat leverde ze wat slechte publiciteit op, maar heeft de afzet van iPhones en macchiato nauwelijks beïnvloed. Net zo min hoeven Messi of Seedorf te vrezen dat ze binnenkort in een stadion worden uitgefloten.

De enige echte oplossing voor het tegengaan van ontwijking is wereldwijde belastingharmonisatie en een volledig transparant financieel systeem. Of: ieder bedrijf betaalt mondiaal minimaal 35 procent vennootschapsbelasting over winsten en ieder individu hetzelfde voor inkomsten boven een bepaald bedrag.

Helaas is dat ideaal met Brexit en referenda verder weg dan ooit.

Reageren?

p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden