De Kwestie Peter de Waard

Is negatieve rente een voorbode van een sprookje?

In het jeugdsprookje Momo en de Tijdspaarders van de Duitse schrijver Michaël Ende verstoren mannen in grijze pakken een relaxte gemeenschap door de mensen op te jagen tot een efficiënt en nuttig leven.

De gespaarde tijd beloven de mannen in grijze pakken in een kluis te stoppen tegen een rente in de vorm van extra tijd. Maar stiekem draaien ze er sigaartjes van, waardoor de tijd in rook opgaat. Alleen het meisje Momo weigert eraan mee te doen. Samen met de schildpad Kassiopeia, het huisdier van vadertje Tijd, probeert ze de dieven van de tijd te slim af te zijn en terug te keren naar de relaxte gemeenschap van voorheen waar kan worden gelummeld.

Het sprookje is verfilmd en tot opera bewerkt. In de Duitse stad Hannover staat Momo op een voetstuk.

Maar in deze tijd van negatieve rentes moeten sprookjes worden herschreven, net als economieboeken. Volgens de economische theorie is rente een vergoeding voor tijd. Mensen die hun consumptie uitstellen door te sparen krijgen een beloning, mensen die de consumptie naar voren halen door te lenen moeten daarvoor betalen.

Nu staat dat allemaal op zijn kop. De factor tijd is omgedraaid. Grote spaarders betalen al negatieve rentes, kleine spaarders zullen dat in de toekomst mogelijk ook moeten doen. Niemand heeft enig idee wat de consequenties zullen zijn van een langdurige periode van negatieve rentes, omdat er geen historisch precedent voor is.

De grootste angst bij een negatieve rente is dat mensen hun spaargeld van de bank gaan halen en in een oude sok of onder het matras stoppen. Mocht dit zo zijn, dan kan van Opsporing Verzocht een dagelijkse soap worden gemaakt.

Maar negatieve rente is contra-intuïtief, waardoor op lange termijn de menselijke gedragingen bijna niet te voorspellen zijn. Op 12 november sprak het Financiële Stabiliteitscomité (FSC), dat toezicht moet houden op het financiële systeem in dit land, over de mogelijke risico’s van een langdurige negatieve rente. Evidente risico’s zijn de stijging van de vastgoedprijzen en de ineenschrompeling van de reserves van verzekeraars en pensioenfondsen. ‘De leenstandaarden nemen af en kredietverlening aan bedrijven vindt in toenemende mate plaats met een hogere hefboom en lagere kredietkwaliteit’, zo luidde de conclusie.

In werkelijkheid zouden negatieve rentes de ideale wereld van Momo moeten zijn. Iedereen krijgt geld toe en kan op de pof zijn tijd aan nutteloze dingen besteden.

Maar het menselijk gedrag is onvoorspelbaar en is niet in modellen te vangen. De negatieve rentes kunnen ook worden opgevat als een signaal dat het helemaal verkeerd is gegaan met de economie. Hierdoor kan die rente juist zorgen voor het omgekeerde effect: het stimuleert de economie niet langer, maar ondergraaft die. Het sprookje eindigt niet in een ‘lange en gelukkig leven’, maar in een poel van ellende.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden