DE KWESTIEPETER DE WAARD

Is lockdown een luxe van de digitale samenleving?

Peter de Waard artikel Column Beeld .
Peter de Waard artikel ColumnBeeld .

De snaveldokter is misschien het bekendste symbool van de zwarte dood, de variant van de pest die in de Middeleeuwen eenderde van de Europese bevolking het leven kostte.

Ook toen was er een soort van lockdown. Aan huizen waar iemand aan de ziekte was overleden, moest zes weken lang een bos stro worden gehangen, zodat voorbijgangers het huis konden mijden. Pruimen, spinazie en komkommers werden enige tijd verboden, omdat die de ziekte zouden verspreiden.

Maar over het algemeen zag de bevolking het als een straf van God, zoals nu nog op Urk, die beter lijdzaam kon worden ondergaan. Het openbare leven ging door. Er was geen loket waar iemand kon aankloppen voor compensatie, omdat het bedrijf door schout en schepenen werd stilgelegd. Wie niet het risico wilde lopen de pest te krijgen, zou aan de honger overlijden.

Een kwart eeuw geleden zou een lockdown nog onmogelijk zijn geweest. Online werkplekken thuis waren er nog niet. De economie zou in twee maanden tijd volledig zijn geruïneerd. Een lockdown is kortom een nieuw verworven luxe van de digitale samenleving. Een groot deel van de werkzame bevolking kan gewoon aan de slag blijven. Artsen kunnen online spreekuren organiseren, ambtenaren kunnen van huis uit werken. Winkels en horecazaken kunnen met een bezorgservice een deel van de omzet overeind houden.

Wel leidt het in het kapitalistisch systeem tot verschuivingen. De creatieve destructie – het door de econoom Joseph Schumpeter beschreven proces van het vervangen van oude bedrijven door nieuwe als gevolg van innovaties en productieverbeteringen – versnelt.

De oliecrisis van 1974 leidde tot een versneld verval van de oude industrieën zoals de textiel- en scheepsbouw in Nederland die door de industrialisering van lage lonenlanden als Japan al niet meer echt concurrerend waren. In Nederland werd het lijden van deze ondernemingen met overheidssteun tien jaar gerekt totdat daar met het RSV-schandaal een einde aan kwam en de overheid zieltogende bedrijven van de beademing afhaalde.

Intussen kwamen in de VS allerlei nieuwe bedrijfstakken op, zoals de computerindustrie met grootmachten als IBM en Hewlett-Packard en toen nog pionierende bedrijven als Microsoft en Apple.

Het gevaar is dat deze lockdown wordt gebruikt om al aftakelende bedrijven en bedrijfssectoren langer overeind te houden dan ze zonder lockdown zouden zijn blijven bestaan. In sommige sectoren zoals de luchtvaart zouden saneringen door deze crisis meer dan welkom zijn. In sommige sectoren zoals de detailhandel zijn ze minder welkom, maar wel onvermijdbaar.

Nu Nederland zich de luxe van een lockdown kan permitteren moet het opletten voor bedrijven waar een bos stro aan de gevel hangt. Hopelijk heeft het ministerie van EZ voldoende snaveldoktoren om dat vast te stellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden