de kwestiepeter de waard

Is het Rijk bezig de provincies uit te hongeren?

Peter de Waard artikel ColumnBeeld .

De Nederlandse provincies zijn veel ouder dan de natiestaat. De Habsburgse Nederlanden werden in de 16de eeuw aangeduid als de Zeventien Provinciën. De republiek der Zeven Provinciën ontstond in 1588 en zou – ook wel onder de naam Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden – tot 1795 bestaan.

Maar veel patriottische gevoelens roepen provincies niet op. Sportcompetities tussen provincies zijn er niet. Friezen, Limburgers, Brabanders en Zeeuwen koesteren hun provincie mogelijk nog het meest, zonder dat ze in Heerenveen nu veel gemeenschapszin hebben met de burgers van Snits. Wie in Schagen of Ridderkerk aan een willekeurige voorbijganger vraagt wie de commissaris van de koning van hun provincie is, zal waarschijnlijk voor dorpsgek worden versleten. Even weinig Nederlanders zullen weten waar de provincie haar geld vandaan haalt in tegenstelling tot de gemeenten die de burgers elk jaar opschrikken met een WOZ-aanslag.

De provincies worden deels betaald door het Rijk vanuit het Provinciefonds. Maar daarnaast draaien de automobilisten ervoor op: 1,65 miljard van de in totaal 1,7 miljard aan eigen belastingen komt binnen via de opcenten op de motorrijtuigenbelasting. Dat lijkt een mooi profijtbeginsel, want wegen­aanleg- en onderhoud vormen een achtste van de totale uitgaven.

Maar er zit wel een addertje onder het gras. De belasting wordt geïnd door de provincie waar de auto’s zijn geregistreerd. Provincies die toevallig heel veel autoleasebedrijven binnen hun grenzen hebben, zoals Flevoland, hebben relatief hoge belastingopbrengsten. Provincies die relatief weinig auto’s op hun naam hebben staan, zoals Limburg, vissen achter het net.

Dat knelt nu het kabinet elek­trische voertuigen helemaal en hybride voertuigen gedeeltelijk wil vrijstellen van de motorrijtuigenbelasting en dus ook van de opcenten.

Dat betekent dat de provincies van 5 tot 15 procent minder inkomsten hebben: 372 miljoen euro. Het Rijk maakt zogezegd mooie sier met het klimaatbeleid over de rug van de provincies.

Dat heeft ruïneuze gevolgen voor de meerjarenbegrotingen. Indien het Rijk de gemiste inkomsten niet compenseert, zouden de provincies de derving zelf moeten opvangen door middel van een verhoging van de opcenten op auto’s met benzinemotoren. Dat zou neerkomen op een gemiddelde stijging van 12,57 euro per benzinevoertuig. In de provincie Flevoland zouden de opcenten zelfs met 28,98 euro stijgen.

Sinds 1983 zijn er vijf commissies geweest (Chistiaanse, Haks, De Kam, Ipo en Eenhoorn) die alternatieve plannen voor een provinciale belasting hebben gelanceerd zoals een opslag op de gemeentelijke WOZ, een ingezetenenbelasting, een toeristenbelasting, werkforenzenbelasting, fiets- en zelfs paardenbelasting. Daar is nooit iets mee gedaan.

Provincies zijn nu eenmaal niet de meest slagvaardige instituten. Misschien dat ze daarom zijn vervangen door de natiestaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden