Column Peter de Waard

Is gratis kunst de weg naar gelukzaligheid?

De zondagse kerkdienst is overal gratis, maar het aantal bezoekers loopt ­desondanks terug. Het museum kost geld en toch stijgen al jaren de bezoekersaantallen.

Iets gratis maken is geen oplossing om meer mensen te trekken. Gratis dingen verliezen hun waarde. Daarom gaan we zo slordig om met lucht, water en landschap.

Niettemin haalde PvdA-fractieleider Lodewijk Asscher deze week toch een oude koe uit de sloot. Hij stelde voor de rijksmuseums in ­Nederland een dag per maand ­gratis open te stellen, zodat ook burgers met lage inkomens vaker naar een museum komen. ‘Naar een kunstwerk kijken kan een mens zo gelukkig maken als in de ogen kijken van je geliefde’, twitterde ­Asscher. Behalve Amsterdam-Zuid wil Asscher ook de buurten west, oost en noord in staat van gelukzaligheid brengen. Een toegangsprijs van 20 euro, zoals het Rijksmuseum vraagt, is daarbij een te hoge drempel.

Het klinkt als een poging het ouderwetse socialistische ideaal van het ‘verheffen van de arbeider’ in ere te herstellen. ‘De arbeider laat zich niet verheffen’, kopte de Volkskrant toen de Vara poogde arbeiders naar klassieke muziek te laten luisteren in plaats van De Toppers. ­Cultuurbarbaren worden niet vanzelf kunstliefhebbers door het ­kijken naar Frans Hals gratis te maken.

Niettemin kreeg Asscher deze week een meerderheid voor zijn motie, waardoor de regering wordt gedwongen een onderzoek te doen naar wat in 2006 ook is onderzocht.

De tonnen die zo’n onderzoek gauw kost, zouden beter kunnen worden besteed aan de versterking van het Amsterdamse politiekorps. Alle eerdere experimenten met gratis openstelling hebben een ding duidelijk gemaakt: vooral mensen die toch al naar het museum gaan, profiteren. Mensen die er normaliter niet komen, komen er dan ook niet. Bij gratis openstelling komen de meeste extra bezoekers het museum binnen voor toiletbezoek, zo bleek uit proeven in Rotterdam.

Op zichzelf lijkt 20 euro toegang veel geld. Maar met een Museumjaarkaart van 60 euro kan iedereen elke dag in vierhonderd museums terecht. Ter vergelijking: een kaartje voor een willekeurige eredivisiewedstijd is duurder en de goedkoopste seizoenkaart van een eredivisieclub is zeker drie tot vier keer zo duur als een Museumjaarkaart.

Nu hebben 1,4 miljoen Nederlanders een museumjaarkaart. Indien museums één dag per maand gratis worden, zal die massaal worden opgezegd. In plaats van dat ­bezoekers verspreid over de hele maand komen, komen ze massaal op die ene gratis dag. Wim Pijbes, voormalig directeur van het Rijksmuseum, waarschuwde eerder voor ‘oncontroleerbare chaos’.

De inkomsten van rijksmuseums zijn in tien jaar gestegen van 30- naar 93 miljoen euro. Museums kunnen zich nu voor groot deel zelf bedruipen dankzij toeristen en de Museumjaarkaart. Het verheffen van arbeiders lukt niet door een kip met gouden eieren te slachten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden