columnpeter de waard

Is erfpacht de oplossing voor de woningcrisis, in plaats van de fiscale lapmiddelen?

null Beeld
Peter de Waard

In Bloemendaal kost een huis nu gemiddeld meer dan één miljoen. Maar dat ligt niet aan de bouw van de huizen zelf – hoe mooi sommige villa’s ook zijn. Het ligt vooral aan het feit dat er planologisch geen plek is om woningen neer te zetten. Huizen zouden op industri­ële schaal kunnen worden gebouwd, maar het is een puzzel om in een bevolkingsrijk land als Nederland ergens een plek te vinden waar die met instemming van de welstandscommissies kunnen staan. En als die plekken er wel zijn, gebeurt er vaak ook niets.

De Autoriteit Consument & Markt kondigde vorige week aan een onderzoek te gaan doen naar het feit dat op een kwart van de gronden met goedgekeurde bouwplannen niet wordt gebouwd, zogenoemde stalled sites, zoals blijkt uit een onderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen. Een van de oorzaken is speculatie. Of er wordt gewacht ‘vanwege de vergrote opbrengstpotentie van projecten’.

Er worden allerlei lapmiddelen bedacht om die prijsstijgingen te temperen, zoals versneld afschaffen hypotheekrenteaftrek, transformatie bedrijfspanden naar woningen, meer openheid over biedingen, aanpak tweede huisjes, maar de enige echte oplossing is het collectiviseren van de woningbouwgrond. Het woord zelf klinkt als een stalinistische vloek. Maar uit een inventarisatie van het FD bleek dat gemeenten als Groningen, Utrecht, Ede en Zaanstad daarvoor voelen. Zij willen teruggrijpen op erfpacht. Het FD maakte er in een commentaar korte metten mee, omdat uitvoering te complex zou zijn. Maar dat zou niemand moeten afschrikken.

Grootste obstakel lijkt het feit dat collectivisatie in een rechts kabinet van VVD, CDA, CU en D66 onhaalbaar zou zijn. Erfpacht geldt als een een oud socialistisch stokpaardje dat sinds de teloorgang van links eerder wordt afgekocht dan ingevoerd. Maar eigenlijk komt erfpacht juist uit de liberale koker. In de periode van 1870 tot 1900 verdubbelde de bevolking van Amsterdam tot ruim 500 duizend. Dat leidde tot snel stijgende grondprijzen, verpaupering en krottenwijken.

De liberale wethouder Willem Treub van publieke werken besloot daarom in 1896 de erfpacht in te voeren. Geen persoon zou ‘zonder enige verdienste of arbeid’ meer het eigendom van grond mogen worden gegund. ‘Naarmate zich meer mensen op een bepaalde plaats opeenhopen, zal de grond in waarde stijgen. Deze grond, behoort in handen van de plaatselijke bevolking te zijn. Het privaat eigendomsrecht op zulke terreinen geeft de eigenaar niet het recht zich ten koste van de gemeenschap te verrijken’, aldus Treub.

Sinds 2000 is het aantal inwoners van Amsterdam gestegen van 732 naar 872 duizend. Misschien kan worden begonnen de gedachte van Treub daar nieuw leven in te blazen. Als er 300 duizend huizen moeten bijkomen in dit land, is het uitgeven van grond in erfpacht de beste oplossing. Zo wordt voorkomen dat speculanten de planologie verlammen.

Ook in Bloemendaal.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden