De KwestiePeter de Waard

Is er iets aan het ongeluk van de rijke elite te doen?

‘Geërfde rijkdom is het grootste obstakel voor menselijk geluk. Het maakt een einde aan ambities als cocaïne aan moraal’, zou de spoorwegmagnaat William Vanderbilt op zijn sterfbed hebben gezegd. Hij was eind 19de eeuw zoon van de rijkste man van de wereld, maar kon zijn geluk nooit vinden.

Geld maakt niet gelukkig. Het is een wijsheid die velen beamen, maar waar niemand naar leeft. Het mislopen van erfenissen is niet voor niets de grootste oorzaak van eindeloze familievetes. Een heel groot deel van de wereldliteratuur en vooral veel misdaadromans gaan hierover. Daarnaast is het verervingrecht ook de belangrijkste oorzaak van de groeiende maatschappelijke ongelijkheid.

Iedereen wordt gelijk geboren, maar meteen daarna is de ene een kansrijk multimiljonairskind en de ander een kansloos achterbuurtkind. De grote meerderheid, zeker onder degenen die ooit van de naam Thomas Piketty hebben gehoord, vindt dat hieraan iets gedaan zou moeten worden.

Moeilijk is dat niet. Ongeluk en ongelijkheid zijn gemakkelijk te pareren met een erfbelasting van 90 of zelfs 100 procent. Het heeft enorme economische voordelen. Het zou mensen op hoge leeftijd dwingen hun eigendommen, zoals huizen, te verkopen en het geld te herinvesteren in nieuwe heupen en hartkleppen.

Dat lost twee problemen op: de betaalbaarheid van de zorg en de woningnood onder jongeren. Het zou ouderen ook veel minder stress opleveren, omdat ze zich niet meer druk hoefden te maken over het lage rendement van spaargeld of de daling van de huizenprijzen.

Maar de praktijk is weerbarstig. Wie met deze oplossing naar het electoraat stapt, krijgt de deksel op zijn neus. Steun daarvoor is alleen te vinden bij een of andere obscure trotskistische cel. Wat in het eigen leven wordt verdiend – niet alleen in het zweet des aanschijns maar ook door een toevalstreffer als geboorte of het winnen van de Postcodekanjer – moet worden gebruikt om de eigen kinderen op een zetel te zetten. Of anders is het bestemd voor een zelfgekozen liefdadigheidsinstelling. Veel ouderen ontlenen er macht en zelfrespect aan.

Als de fiscus het zou opeisen voor het algemeen belang, wordt dat al gauw gezien als pure diefstal. Over het eigen vermogen moet de mens zelf kunnen beschikken. Wie dat wil veranderen, heeft al gauw een revolutie nodig, zoals de Franse of Russische.

Alleen in Groot-Brittannië werd het een keer vreedzaam geprobeerd. Daar werd na de oorlog een erfbelasting ingevoerd van 80 of zelfs 90 procent. De Britse aristocratie raakte daardoor vrijwel al haar landgoederen kwijt. Dat was misschien slecht voor het baronnengilde, maar de Britten hebben er wel tot geluk van velen de National Trust aan te danken.

Prijs de maatschappij waar iedereen even arm wordt geboren en waar iedereen even arm sterft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden