De Kwestie Peter de Waard

Is er een relatie tussen economie en lynchpartijen?

‘Hij stierf als een hond. Hij stierf als een lafaard’, zo riep president Trump nadat een IS-kopstuk zichzelf had opgeblazen na een wilde Amerikaanse achtervolging.

Na de Tweede Wereldoorlog kregen 24 leiders van het Derde Rijk een proces in Neurenberg, omdat de geallieerden geen nazimethoden wilden toepassen door ze standrechtelijk te executeren of te laten lynchen door het eigen volk. Het Westen predikte de beschaving, zoals een fatsoenlijke rechtsgang.

Na de val van de Muur werd DDR-leider Erich Honecker voor de rechter geleid (het proces werd voortijdig afgebroken vanwege leverkanker), net als de Poolse leider Wojciech Jaruzelski (pas in 2008) en de Bulgaarse leider Todor Zjivkov. Ook de dictators van Tsjechoslowakije (Gustáv Husák) en Hongarije (János Kádár) mochten een natuurlijke dood sterven. Tot een echte afrekening kwam het niet. Alleen Nicolae Ceaușescu en zijn echtgenote werden na een showproces standrechtelijk geëxecuteerd. Na zowel de Tweede Wereldoorlog als de val van de Muur kwam er een lange periode van democratische regeringen in de betrokken landen. En de economieën van deze landen kenden een ongekende bloei.

Na de Arabische omwentelingen, zoals de Arabische Lente in 2010, is het heel anders gegaan. Processen zijn er niet geweest – met uitzondering van die tegen de Egyptische president Moebarak. Sommige dictators vluchtten na de omverwerping van hun regime, zoals Ben Ali van Tunesië, sommige verscholen zich in de bergen en de leider van Jemen werd gedood door een sluipschutter.

Juist in landen waar het Westen zich met de omwenteling bemoeide, zoals in Irak in 2003 en Libië in 2011, werden de dictators zoals Muammar Khadaffi en Saddam Hoessein slachtoffer van lynchpartijen. Of hierdoor het conflict in Syrië is verlengd, zal wel nooit duidelijk worden. Maar hun lot zal de Syrische president Bashar al-Assad zeker hebben gemotiveerd zich met hand en tand te verdedigen.

De meeste Arabische landen zijn economisch veel slechter af dan voor de omwenteling. Onder Khadaffi was het armoedecijfer in het olierijke Libië, aldus denktank Global Research, lager dan in Nederland. In Afrika kende het land de hoogste levensverwachting en bbp per hoofd van de bevolking. Nu leeft eenderde van de bewoners onder de armoedegrens. Het bbp van Jemen is door de burgeroorlog sinds de Arabische Lente gehalveerd van 48 miljard tot 23 miljard dollar. 80 Procent van de mensen leeft daar onder de armoedegrens. Het bbp van Egypte bedroeg in 2018 250 miljard dollar, net zoveel als onder Moebarak in 2010. Over Syrië zijn er geen cijfers.

Eén conclusie valt te trekken. Hoe meer het Westen bij zijn ingrepen in het Midden-Oosten dictators en terroristen als honden opjoeg of liet berechten, hoe groter de chaos en anarchie werd. Misschien is het geen toeval dat de economie daar in de soep draaide en de mensen massaal op de vlucht sloegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden