ColumnPeter de Waard

Is elke onderneming nu too big to fail?

In de kredietcrisis van 2009 werden alleen de grootste banken en verzekeraars door de staat gered. Zij waren zoals het toen werd genoemd: too big to fail.

Als zij ten onder zouden gaan, dreigde het hele financiële systeem te bezwijken. En dan was Leiden in last. Bedrijven kwamen niet voor steun in aanmerking, laat staan mkb’ers. En zelfs een middelgrote bank als DSB, die er ook een zootje van had gemaakt, hoefde niet op staatssteun te rekenen.

In de coronacrisis kan elk bedrijf steun krijgen, zo lang aan voorwaarden − bijvoorbeeld een omzetverlies van 20 procent − wordt voldaan. Elk bedrijf is big genoeg voor de toekomst van de economie van het land – van een luchtvaartgigant als KLM tot een belastingontwijker als Booking.com of het café om de hoek. Too big to fail is gedemocratiseerd. Het is geen les van de recessie, maar een signaal dat aan corona niemand iets kan doen en dat niemand dan ook hoeft op te draaien voor de kosten. In de praktijk gaat dan de rekening naar de belastingbetaler.

Het grote verschil is dat de banken en verzekeraars tijdens de kredietcrisis vooral garanties en leningen kregen. Tegelijkertijd werden twee grote banken genationaliseerd: de Nederlandse delen van Fortis/ABN Amro en SNS Reaal.

De hele operatie, inclusief de leningen aan ING en Aegon, kostte de overheid toen 80 miljard euro, aldus de laatste cijfers van de Algemene Rekenkamer. Daarvan is nu 65 miljard teruggekomen doordat ING en Aegon hun leningen met rente hebben terugbetaald.

Verzekeraar ASR, onderdeel van Fortis, is weer verkocht op de beurs, net als 44 procent van de aandelen ABN Amro. Er rest een negatief saldo van 16 miljard, maar dat is terug te verdienen als de rest van de aandelen ABN Amro (56 procent) en die van de Volksbank (100 procent) worden verkocht.

Voor hulp aan bedrijven in de coronacrisis wordt 65 miljard uitgetrokken, waarvan 20 miljard via de generieke maatregel van een noodfonds. Dat geld hoeft niet te worden terugbetaald. Daarnaast bestaat het bedrag uit kredieten en belastinguitstel.

Het zou goed zijn als de overheid ook deze keer − zeker bij grote concerns zoals KLM en Booking.com − in ruil voor steun een deelbelang opeist. Als die bedrijven in de toekomst dan weer winst maken, vloeit automatisch een deel van de baten in de schatkist. Of: de overheden kunnen die aandelen na de crisis weer verkopen op de beurs. Bijkomend voordeel is dat de staat als grootaandeelhouder kan eisen de salarissen van topmannen terug te brengen naar de balkenendenorm.

Een alternatief is om in de toekomst de winstbelastingen te verhogen. Maar dit is in de mondiale economie onmogelijk geworden. Er zijn te veel vluchtroutes. Een garantie dat zo een flink deel van het geld terugkomt, is er niet.

Als iedereen nu too big to fail is, moet iedereen in betere tijden ook gedwongen worden iets terug te doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden